KRİZ GELİYORUM DErMEZ

Merhaba,
Krizin hergün daha çok yaklaştığını belirtmekte fayda var. Çünkü her gün daha fazla kötü olay piyasaları ve dünya ekonomisini olumsuz yönde tetikliyor. Diyeceksiniz ki kriz neden çıksın? Bunun en büyük ayağı Avrupa çünkü; Avrupa daha Yunanistan kriziyle tek başına başa çıkamayıp, yanına IMF' i de almıştı. Ama Yunanistan'ın  yanına yüksek ihtimalle yeni ülkeler koşarak geliyor. Moody's Portekiz'in notunu "çöp" e çekmişti ve ardından İrlanda'nın devlet tahvillerinin notu da çöpe çekti. Şuan avrupa tam bir çöplük olma yolunda ilerliyor.
Biz bekliyoruz ki Avrupa Merkez Bankası yeni reformist önlemlerle bu ekonomik çarpıklığa çözümler üretsin,ama Avrupa Merkez Başkanı olması beklenen İtalya Merkez Bankası başkanı Mario Draghi ,şuan Avrupa'nın en yeni  ve sıcak gündemi  olan İtalya'nın yüksek kamu borcuyla  uğraşıyor ve buna bile bir çözüm getirebilmiş değil. İtalya yüksek kamu borcuyla  Yunanistan'ın hemen arkasından geliyor, İtalya en büyük devlet tahvil piyasasına sahip, Almanya'dan bile fazla. Eğer bu yüksek borçluluğu yönetemezse ; bu tahvilleri almada en büyük paya sahip Fransa, Almanya ve İngiltere'yi de yanında götürebilir. yani eğer İtalya da bir kriz patlak verirse bu Yunanistan krizine benzemez. Öte yandan hala Portekiz, İspanya ve İrlanda gibi ülkelerin risk düzeyi çok yüksek ve herhangi bir banka batarsa diğer Avrupa ülkelerini de yanında çeker. Avrupayı çok zorlu ve stresli bir süreç bekliyor.

Diyelim ki; Avrupa bu krizi atlattı. Ama Amerika ne yapsın, hala borçlanma tavanını arttırma konusunda senatoda bir anlaşma yok. Eğer anlaşmaya varılmazsa, Amerika yeni bir borçlanma yapamayacak ,tahvillerin faizleri artacak, Amerika tahvillerinin kredi notu temerrüte düşecek, Amerika engelli vatandaşlılarına ve emekli vatandaşlarına maaş ödemeyecek. Bunun sonucu ise finansal kriz ve ikinci dip olacaktır. Son tarih 2 ağustos ama daha henüz Demoktratlar ve Cumhuriyetçiler kapsamı konusunda bile anlaşamadı.Birde hala  Fed yetkilileri hala teşvik konusunda kararsız.

Türkiye ise hangi taraftan patlak verilirse verilsin mutlaka zarar görecek. Çünkü Avrupa en büyük ticari partnerimiz, bir kriz olması reel ekonomiyi çok zor durumlara sokabilir. İhracatımızı sekmeye uğratabilir. Amerika kriz olması demek; finansal piyasaları büyük bir hezimete uğratması ve tüm dünyayla birlikte bizi de etkilemesi demek. Biz her türlü gariban  ve figüran durumundayız..
eğer Avrupa finansal reformlar yapmazsa ve Amerika borçlanma tavanını arttırmazsa kriz geliyorum DErMEZ.
cuma görüşmek üzere....

Warren Buffett

George Soros
T. Boone Pickens
Carl Icahn
Jim Simons
Mohnish Pabrai
Seth Klarman
Steven Cohen
Louis Navellier
Roberto Mignone
Ken Fisher
Joel Greenblatt
Bill Ackman
Eddie Lampert
David Einhorn
Dan Loeb
Lee Ainslie
John Paulson Read More!

Finansal Reform Nedir?

David Einhorn ile finansal reform uzerine yaptigimiz konusmanin ozetini iceren bir yaziyi Insider Monkey blogunda yayinladik. Finansal reform konusundaki en onemli mesele batmasina izin verilemeyecek kadar buyuk bankalar konusunda ne yapilacagidir. Lehman Brothers'in batmasi krizi bir anda devasa boyutlara tasidi. Amerika'da kimse benzer problemler yasamak istemiyor.

Ote taraftan Avrupalilarin kafasi hala tam dank etmemis vaziyette. Buyuk bir bankanin batmasini birakin adamlar Yunanistan gibi koca bir ulkenin batmasina izin vermeyi vs. tartisiyorlar. Bunlar onemli konular. Bu konudaki yazimiza Greenlight Capital’s David Einhorn on Financial Reform baglantisindan ulasabilirsiniz. Read More!

Iflas Nedir? Hangi Ülkeler Iflas Edecek?

Harvard Universitesi ekonomi hocasi Ken Rogoff (ayni zamanda eski IMF bas ekonomistidir), bir cok devletin iflas edecegini ama ne zaman gerceklesecegini bilmedigini soylemis. Once iflas nedir tanimlayalim, sonra yorumumuzu yapalim. Iflas bir kisinin, sirketin veya devletin vadesi gelen borclarini veya faizlerini odeyememesi durumuna verilen isimdir. Iflas etmis demek borc verilen paranin tamami kaybedilmis demek degildir. Iflas mahkemelerinde alacaklilarin ne alacagina ve paralarinin ne kadarini kurtaracagina bu konuda uzmanlasmis hakimler karar verir. Devletler de iflas ettikleri zaman alacaklilarla pazarlik yaparak borclarin sadece bir kismini odemek uzere anlasirlar.

Ken Rogoff'un tahminine gelince, yuzde yuz dogru cikacagini soyleyebilirim. Ekonomide ne zaman birileri "bu sefer hersey cok farkli, yepyeni bir donemden geciyoruz" seklinde hurafeleri dile getiriyorsa bilin ki bir seyler ters gidecektir. Devletler gecmiste oldugu gibi gelecekte de ayaklarini yorganlarina gore uzatmayacak ve bir kismi iflas edecektir. Bu devletler Almanya, Japonya, ABD dahi olabilir. Devletlerin omru bellidir zaten, dunya uzerindeki onca devletten kac tanesi 300-500 yasindadir? Eee, gun gelecek omru biten devletler de iflas edecektir. O yuzden hic bir seyin garantisi yoktur. 30-40 yil vadeli Amerikan hazine bonolarina bakin, hepsini iflasa karsi korumak icin belli bir miktar odemek zorundasinizdir.

O yuzden Rogoff'un ifadesi bilinen bir seyi soylemekten ote bir anlam ifade etmemektedir. Ben de o zaman bir tahmin yapayim. Yarin gunes dogacaktir, aksam da batacaktir. Bu tahmin beni astronomi uzmani yapmiyorsa, Rogoff'un laflari da onu muthis tahminci yapmaz. Tahmin yapabiliyorsan bana hangi devletin ne zaman araliginda iflas edecegini soyle, soyleyemiyorsan bos bos konusup vaktimi alma.

Yunanistan iflas edecek mi diye merak ediyorsaniz, hemen spekulasyonda bulunayim. Etmeyecek. Var mi iddiaya girecek olan? Rogoff? Roubini? Krugman? Stiglitz?

Son yazilar:
Portfoy Cesitlendirmesi nedir?
Borsa nedir?
Hisse senedi nedir?
Reeskont nedir?
Swap nedir?
Libor nedir?
Risk nedir?
Stagflasyon nedir? Read More!

Balonlar, Finansal Kriz, Efficient Markets

Müthiş bir mülakat okudum bugün, New Yorker dergisi efficient markets (etkin piyasa) teorisini babası University of Chicago’dan Eugene Fama ile konusmus. Neredeyse her telden çalmışlar, mülakatı yapan da biraz sol eğilimli birisi, ortaya çok iyi bir yazı çıkmış. Ingilizce bilenler yazıyı buradan okusunlar, ingilizce bilmeyenler ise Ingilizce öğrensinler, sırf bu yazıyı okumak için değer. Yazıda dikkatimi çeken noktalar şunlar:

1. Balonlar ve etkin piyasa teorisi arasındaki ilişki
2. Etkin piyasa teorisi çöküyor mu?
3. Geçen sene yaşadığımız ekonomik gerilemeyi finansal kriz mi yarattı yoksa ekonomik gerileme mi finansal krizi yarattı?
4. Balon ne demektir? Önceden belirlenebilir mi?
5. Fama “Richard Posner sizin söylediklerinizin tam tersini söylüyor” sorusuna “he is not an economist” şeklinde cevap veriyor.
6. Finansal krizlerin çözümü hükümet düzenlemesi midir (regülasyon)?
7. Modigliani-Miller teorisi nedir?
8. Hükümet büyük bankaların çökmesine izin vermeli miydi?
9. Milton Friedman ve George Stigler’ın savaştığı savaş ne idi?
10. “Steve Levitt is a very unusual type of economist. His brand of economics, which is an extension of Gary’s is taking over microeconomics.” (Gary Becker kimdir?)
11. “Krugman wants to be the czar of the world. There are no economists that he likes.” Fama Krugman hakkında başka ne dedi?
12. Hükümetlere neden güven olmaz?
13. Krizden hangi dersleri çıkardık?
14. Richard Thaler kimdir, Fama ile golf oynarken neler konuşuyorlar?

Ekonomiyi ve finansal piyasaları öğrenmenin iyi yollarından bir tanesi uzmanların bu konulardaki tartışmalarını takip etmektir. Derslerde öğrenemeyeceğiniz kadar bilgiyi bu tartışmaları takip ederken öğrenirsiniz, hem de çok daha eğlencelidir. Okuyun, öğrenin. Read More!

Nouriel Roubini'den Piyasalari Sarsacak Hareketler

Nouriel Roubini'den Turkishtime'daki kosemde cok bahsettim. Dow Jones endeksi 8300 civarinda iken "Bu yükseliş ayı piyasası yükselişi, borsa Mart ayındaki seviyesinin de altına gerileyecek” şeklinde Nostradamus’a taş çıkartacak kehanetlerde bulunurken yakalamıştım kendisini. Kendisi hakkında dergide şu satırları yazmıştım:

Liderlik Nedir?   Küresel ısınma Nedir  Komünist Nedir  Komünizm nedir?  Kapitalizm Kapitalist nedir

“Roubini en son Dow Jones endeksi 7000’e doğru yükselirken bu yükselişin geçici olduğunu ve borsanın 6400’ün altına düşeceği tahmininde bulundu. Endeks 8000’i geçerken de bu tahminini tekrarladı. Bugün endeks 8300 ve önümüzdeki aylarda Roubini’nin kahin mi yoksa sürekli karamsar tahminler yapan bozuk bir saat mi olduğunu Dow Jones endeksinin seyri gösterecek.”

Sindirella Hikayesi  Tahvil Nedir  Gönüllü Çevreci Kuruluşlar  Çernobil Faciası  Türev Konu Anlatımı  Demokrasi Nedir    Yatırım Fonları

Maksat 3-4 ay sonra yazacağım yazının temellerini atmaktı tabii ki. Tam o sıralarda da Roubini bizim medyada “KAHIN” olarak boy gösteriyor, her gazetede kocaman bir resmi yer aliyordu. Ben Roubini’nin bu tahminlerine ne olduğunu söylemeyeceğim, bilmiyorsanız zaten bu blogu boşuna okumayın. Ama size medyadaki ciddi pozlu resimlerinin yerini neyin aldığını söyleyeceğim. Aşağıdaki resimler. Bunlar tam da küresel piyasaları şoka sokacak, dalgalanmaya sebep olacak hareketler:)

Resimler Gawker sitesinde alinmistir. Ilk resimdeki bayan Gwen Stefani'dir, dikkatinizi cektimi bilemiyorum.

Hisse Yorumları   Küresel ısınma Karikatürleri  Pesimist Nedir?  Fraktal Nedir  Borsa Nasıl Oynanır  inovasyon nedir

Manipülasyon Nedir  Borsa Nedir  Hisse Senedi Nedir  Kırmızı Başlıklı Kızın Hikayesi  IMF Nedir    Ekonomi Nedir    Kalite Nedir Read More!

Bye Bye Kriz

Demokrasi Nedir   Küresel ısınma Nedir  Özel Üniversiteler Read More!

Dubai Krizi ve TKF Tahmini

Dun yazdigimiz birinci yazida Fatih Altayli'nin Dubai krizinin yeni bir krizin baslangici olacagini soyleyen ekonomistlere yuklenmesini desteklemistik. Aslina bakarsaniz milyar dolarlik fonlari yoneten Mobius bile Dubai krizinin gelismekte olan ulke piyasalarinda %20'lik bir duzeltme hareketinin baslangici olacagini soylemisti. Turkiye'deki kendine ekonomist susu vermis kose yazarlari da muhtemelen ya Mobius'tan duyduklari safsatalari bizlere satmaya calisiyordu ya da her zamanki karamsarlik gazete sattirir felsefesinin urunu olan kiyamet gunu senaryolarini isitip isitip onumuze bir kez daha getiriyorlar. Eskiden olsa bunlarin isimlerini tek tek bulur, cumle aleme duyururduk ama simdi baska bir strateji izliyoruz.

Demokrasi Nedir   Küresel ısınma Nedir  Özel Üniversiteler

Dun yazdigimiz ikinci yazida Amerikan borsasinda islem goren Turkiye fonu TKF'nin Turk piyasalarinin kapali oldugu Cuma gunu %5 dusmesini asiri bir reaksiyon olarak nitelemis, hem bu sebepten dolayi hem de Turkiye'deki genel gidisatin goreceli olarak iyiye gidecegini dusundugumuz icin bir yil icerisinde bu hisse senedinin (hisse senedi nedir?) dunku $11.4 degerinden %20 yukselerek $13.70'e cikacagini bekledigimizi ifade etmistik. Tahmin edin bugun ne oldu?

Hem Amerikan borsasi Dubai krizi yuzunden kaybettigi puanlarin hepsini geri aldi hem de TKF neredeyse %5 yukselerek bizim "asiri reaksiyon" teshisimizin tamamen dogru oldugunu ispat etti. Peki bu tespitimizden dolayi kimse cebimize para koydu mu? Maalesef okurlarimizdan hic kimse "sagol Ekonomix, bu da senin payin" diyerek bes kurus bagis yapmadi. Problem degil, Dubai krizinin sanal degil gercek oldugunu dusunen vatandasin bir tanesi bana siz deyin $1000'lik ben diyeyim $10000'lik TKF hissesi satarak bir gunde cebime yaptigim analize degecek bir miktari koymus oldu. Dogru analiz yapmak bu yuzden onemli iste. Biz millete gazete koselerinden palavra sikarak para kazanmiyoruz; yaptigimiz analiz iyiyse para kazaniyoruz, kotuyse kaybediyoruz. Allah'a sukur bugune kadar da burada sizlere duyurdugumuz tahminlerin cogu dogru cikti ve yuzumuzu kara cikarmadi. Kimlerin yuzunu kara cikardigini bilmek istiyorsaniz Ekonomi Turk kitabini almaniz gerekecek. (Nasil yerlestirdim reklami yazinin sonuna ama :o)

Bu konu ile diger alakali bir yazi ise Borsa Nasıl Oynanır? En Sağlam Tüyolar baslikli yazimizdir. Read More!

Fatih Altayli'nin Ekonomistlere Yonelik Laflari

Fatih Altaylı ekonomistler hakkında “Ekonomist olmak için @$#%! Şart mıdır?” başlıklı yazısında ağır ifadelerde bulunmuş; eminim bazı ekonomistler onun sözlerini hakaret olarak kabul edip dava bile açabilir. Hatta “Ekonomistler Odası” gibi lobicilik faaliyetlerini yürüten bir organizasyon olsaydı Fatih Altaylı’ya eminim ki haddini bildirirdi. Biz ifade özgürlüğünü desteklediğimiz için Fatih Altaylı’nın sözlerini ifade etmeye çalıştığı düşünceyi göz önüne alarak yorumlayalım. Öncelikle Fatih Altaylı’nın ne dediğine sansürlü bir şekilde bakalım:


“...Ve şimdi ekonomi uzmanları "Dubai nedeniyle ikinci kriz yaşanacak" diyorlar.
Bu ekonomistlerle işimiz çok zor.
Benim anladığım şu.
Nerede önünü görmekten aciz @$#%! var, ekonomist olmuş.
Ekonomik krizden kurtulmanın en kesin yolu ne biliyor musunuz?
Ekonomistlerden kurtulmak.”

Sansür kullanmamızın sebebi şu: bir ifadenin hakaret kabul edilebilmesi için birden fazla kişiye duyuruluyor olması gerekiyormuş. Yani arkadaşınızla konuşurken sarfettiğiniz sözlerin hiç birisi hakaret kategorisine girmiyormuş, ikili konuşmalarda meydan boş. Ancak araya üçüncü veya daha çok sayıda bir kişi girdiği zaman söylediğiniz sözler mahkemede aleyhinize delil olarak kullanılabiliyormuş. Olayın diğer bir yönü de şu. Fatih Altaylı’nın A gazetesinde veya B televizyon istasyonunda söylediği sözleri bizim buradan kaynak göstererek dahi yeniden sizlere duyurmamız da hakaret tanımı içerisine giriyor. Yani ben buradan Fatih Altaylı’nın sözlerini sansürlemeden birden fazla kişiye duyurursam hakarete uğramış ekonomistlerden bir tanesi kalkıp bana da hakaret davası açabiliyormuş. Bu arada hangi kelimelerin hakaret olarak kabul edildiğini burada sıralasam, çeneniz şaşkınlıktan yere düşer ve muhtemelen vereceğiniz cevap da hakaret kapsamına girer. Yine de bir örnek vereyim: bir kişiye komunist (veya sosyal demokrat) demek hakaretmiş.

Reeskont Nedir  Bütçe Nedir  Aritmetik Ortalama Nedir   Hisse Senedi Nedir   Bilanço Nedir   Akreditif Nedir  Tahvil Nedir    Broker Nedir    Portföy Nedir  Tutumluluk Nedir  Varlık Barışı Nedir  Evrim Teorisi Nedir  Reyting Nedir

Bunları neden söylüyorum. Bu çarpıklığın sebebinin şimdiki hükümet olduğunu ve bu çarpıklıkları kullanarak medyayı ve diğer eleştirenleri de onlarca defa susturma politikasını yürüttüğünü belirtmek için söylüyorum bunları.

Neyse Fatih Altaylı’ya dönelim. Altaylı Dubai’nin iflasının ülkemizde yeni bir krizin başlangıcı olacağını belirten ekonomistleri eleştirmiş. Geleceği göremeyen kim varsa ülkemizde ekonomist olmayı seçtiğini belirtmiş. Söylediklerinde doğruluk payı var da, bahsettiği kişilere dünyanın başka hiç bir yerinde ekonomist denmeyeceğini ifade etmemiş. Muhasebeciden bozma, ekonomistten ziyade bürokrat olan, gazetelerdeki köşeleri de bilgilerinden ziyade ahbap-çavuş ilişkilerinden dolayı kapmış olan bu kişilere kendisinin ekonomist demesi bence ya cehaletini gösterir ya da gerçek ekonomistlere hakaret etmek için art niyetini. Biz boş vaktimizde Ekonomi Türk blogunda bu kişileri verileri ve Ekonomi 101 bilgilerini kullanarak yerden yere vuruyoruz zaten. Hatta bununla da yetinmedik milleti aydınlatmak için aylarca üzerinde uğraşıp bir kitap da basıyoruz. Sırf ak koyun kara koyun belli olsun diye. Fatih Altaylı’nın iyi ekonomistler konusunda bu kadar duyarlı olmasını görmek sevindirici, umarım iki ay sonra bizim kitabımızı da okuyucularına ve izleyenlerine aynı şevkle duyurur.

Dubai konusuna geri dönecek olursak. Elin ekonomiden, finanstan anlamayan Arab’ı risk almasını bilmeyerek bu zenginlik ortamında iflas ediyor diye dünya ekonomisi krize girmez. Üç beş tane kredi açan Avrupa bankası biraz zarar yazar, o olur. Asıl problem Amerika’daki “Kara Cuma” denilen Şükran Günü’nden sonraki Cuma gününde perakende satışların geçen seneye göre yüzde 1 gerilemesi olmuş. Noel’e kadar geçen yaklaşık bu bir ayda Amerikalı perakendeciler senelik satışlarının %30-40’ını yaparlar. O yüzden bu dönemdeki perakende satışların %2-3 artmak yerine %1 düşmesi piyasalar açısından (Dubai’nin değil iflası) Dubai’ye göktaşı çarpıp yoketmesinden bile daha önemli bir haberdir. Ama bizdeki teknik analiz falcıları ve kendilerine ekonomist süsü veren üçkağıtçılar borsada (tamamen başka nedenlerden) olabilecek düşüşleri de Dubai’ye atfederler şimdi. Dubai krizi olsa olsa Çin’e petrol ve altın almak için fırsat olur, başka bir şey olmaz.

Ekonomi Türk

Read More!

Steve Hanke: (Turkiye) Sinifta Kaldi

Bizim gazeteciler bunu ara ara yapiyorlar. Dunyaca unlu ekonomist Steve Hanke'ye krizin Turkiye'ye etkileri ile ilgili sorular yoneltmisler. Ulan herif nereden bilecek, ne diye soruyorsunuz ki. Ben burada Turkiye piyasalarina bir suru para yatiriyorum, dogru durust analiz yapacak vakit bulamiyorum. Elin ekonomisti nereden bilsin Turkiye nasil etkilendi, vs. vs.

Adam gayet yanlis bir yorum yaparak su sozleri soylemis:

''Türk Başbakanı, IMF ile anlaşmayı imzalamayarak çok akıllıca bir iş yaptı. Türk hükümeti krize karşı aşırı tepki vermeyerek doğru hareket etti. Ben öyle düşünüyorum. Başbakan birçok politikacının aksine son derece soğukkanlı davrandı, panik ve heyecan içinde olmadı. Bunun sonucunda da vatandaşlarda aşırı bir korku, panik oluşmadı. "

Ben gazeteci olsam adama bu cevap uzerine soracagim uc soru su olurdu: Turkiye'nin basbakaninin adi nedir? Ekonominin basindaki bakanin adi nedir? Merkez Bankasi baskaninin adi nedir? Bu sorulari dogru cevaplasin ondan sonra fikrini alayim. Economist'ten, FT'den iki tane makale okuyarak Turkiye uzerine yorum yapiyorlar, basbakanin adini bilmiyorlar.

Nükleer Nedir    Yatırım Fonları    Taksi Şöförü   VOB nedir?  IMF Nedir   Borsa Tüyoları  Borsa Nedir  Zaman Nedir  Pi Sayısı Nedir

Daha gecen gun burada bankalarin rakamlarini analiz ettik ve devlete borc vermekten ozel sektore kredi acamadiklarini gorduk. Bu ortamda sen kalkip "Turkiye IMF ile anlasmamakla iyi etti" dersen cehaletin ortaya cikar. Ben gidip Kongo veya Avustralya ekonomisi uzerine yorum yapiyor muyum? Bilmiyorum ki adamlar hakkinda bir sey, her uzatilan mikrofona konusmak zorunda miyim?

Ote taraftan adamin su yorumlari hukumetin suratina da samar gibi carpmis ama Hurriyet'in muhabiri durumun farkina varamamis, yoksa onu mansete tasirdi:

"'Krizle en iyi şekilde mücadele eden ülkeler olarak yorumlanan Hindistan ve Çin'e göre Türkiye'nin konumu nedir'' şeklindeki bir soru üzerine ise Hanke, Çin ve Hindistan ile Türkiye'nin farklı sınıflarda yer aldığını kaydetti.

Söz konusu iki ülkenin yanında Brezilya'nın da krizden öne doğru ilerleyerek çıkacağına inandığını ifade eden Hanke, ''Ama Türkiye'nin durumu aynı değil. Türkiye bu ülkelerle aynı ligde değil. Türkiye iyi durumda diyebiliriz, ama onlar kadar da güçlü değil. Bu nedenle hükümet inisiyatif alıp ekonomik reformlara hız vermeli. Bu reformlar ekonomide özel sektörü ilgilendiren konular ile yapısal konular üzerinde yoğunlaşmalı. Mali reformlar konusunda da harekete geçilmesi lazım'' diye konuştu."

Daha 3-4 sene once Brezilya borsasiyla bizim borsa birebir hareket ederdi, buyumede Brezilya'ya fark atmis, Hindistan'la kafa kafaya gidiyorduk, Cin'i de neredeyse yakalayacaktik. Nereden nerelere gelmisiz. Adam Turkiye Brezilya, Hindistan ve Cin ile ayni ligde degil demis. Bunlarla ayni ligde degilsek kiminle ayni ligdeyiz: Kazakistan ve Zimbabve mi?

Read More!

Balonlar, Fiyatlar ve Küresel Kriz üzerine bir sohbet

Ekonomixle arada cakısıyorz, iyide oluyor daha verimli oluyor yazılar. Neyse gelelim konuya, ben mahfi eğilmezin bir yazısındaki grafiği kullandım, balonlara dikkat dedim (bu ey ahali balon geldi demek değil!). Ekonomix karşı bir yazı yazdı, bende bir cevap yazısı kaleme aldım. Genel olarak mafi eğilmeze yönelttiği eleştirilerin pek de haklı olmadığını belirttim ve AKPnin basarısını borsanın bilmem neyin ustunde olması ile nasıl ilişkilendirdiğini sordum. ekonomix sorumu anlamadı, "Tartismaya biraz gec kalmissin, yaziyi yorumlar kisminda ben bayagi actim. AKP'nin 2002-2006 ve 2007-2009 performansina Ekonomi Turk kitapda deginiyorum, burada tekrar o konunun detaylarina girmeyi gerek gormuyorum" dedi. Fakat ben ne AKPnin performansını ne de yorumlarda tartıştıkları petrol fiyatını sormustum.

Komünizm nedir    iktisat Nedir  Devlet Üniversiteleri  Eğitim Nedir  Dejavu Nedir  Bilgi Nedir  Wifi Nedir    Teknoloji Nedir

Dediğim gibi zamanım bu aralar gercekten az, bu nedenle acık dusunelim, beraberce bakalım hem gelişmelere hem de oradan su balonlar ile ilgili bir sonuca varmaya calısalım. kimbilir mantıklı biseyler yakalarsak bir iddia ya bile gireriz :)

Enflasyon-Büyüme

Yandaki grafikten ben sunu anlıyorum, butun dunyada kriz oncesi 2007-2008de yukselen enflasyon krizle birlikte ciddi bir dususe gecti lakin son veriler enflasyon oranlarındaki gerilemenin durdugu yonunde. ama şurası acık enflasyon bir tehlike degil ve su anda onu kimse umursamıyor. peki neyi umursuyor buyumeyi ve istihdamı, bu konuda bir kıpırdanma var; fakat bir donem beklenen "guclu buyume" vurgusu artık yerini devamlı tekrarlanan "en kötü geride kaldı" ve "iyileşmenin zaman alacağı" tarzı söylemlere bırakmış durumda. TRde de büyüme anlamında kısmi bir iyileşme söz konusu şimdi bazıları geçen seneye göre %7 kuculen ekonomide ne iyileşmesinden bahsediyorsunuz diyebilir ama bende ona "kısa donemli yuzde değişimlere değil", uzun donemi gosteren uretimin kendisine bakmasını soylerim. neyse grafiği aşağıda (merkez enf.raporundan, s.49).

IMF kriz sonrası buyume performaslarının geçmişten daha düşük olacağını bekliyor. oda yukarıdaki grafikte veriliyor. buyume tahminleri artmış olmakla birlikte, dunyadaki fazla kapasitenin varlığı, finansal piyasaların oturmamış olması, yukselen borc ve butce sorunları gibi durumlar dunyanın zincirleri şu anda.

Spesifik Fiyatlar, Balonlar(?)

şimdi bir de bu konuya bakalım. öncelikle merkez son enflasyon raporunda bu konuda ne demiş ona bir bakalım: "Başta ham petrol olmak üzere, emtia fiyatlarının ekonomik toparlanma ile birlikte tırmanışa geçmesi mümkün görünmektedir. Küresel ölçekte uygulanan parasal genişlemenin yol açtığı likidite bolluğu ve getiri arayışında olan spekülatif sermayenin bir kısmının emtia piyasalarına yönelme olasılığı, fiyatlar üzerinde dalgalanma yaratabilecek önemli bir risk unsuru olarak değerlendirilmektedir. Söz konusu senaryonun gerçekleşmesi ve süreklilik kazanması, büyümeyi olumsuz etkileyebileceği gibi küresel ölçekte enflasyon üzerinde baskı oluşturabilecektir.".

peki emtia fiyatları ne alemde...

grafikteki koyu alanlar, ımf tahminini gösteriyor. ımf tahminlerinin bu ürünlerin gelecekteki future sozleşmelerine kimi kurumların tahminlerine ve kendi yorumlarına göre şekillendiğini de belirtelim. çok konuşulan petrolun fiyat ve gelecek fiyat beklentisi de aşağıdaki gibi.

bence fiyatlar ımfin tahminlerinin aksine daha yuksek bir eğime sahip olacak. bununla birlikte şu andaki yapının bir balon olarak değerlendirilmek icin erken olduğunu dusunuyorum. bir yapay şişmenin önündeki en önemli engelinde yatırımcıların küresel krizden aldıkları dersler sonrası risk almalarındaki düşüş, finans sektörünün yoğurdu üfleyerek yemesi ve sektöre gelmesi muhtemel duzenleme ve kısıtlamalar durumunu gösteriyorum. ama bu engeller bu gidişe katılırsa veya durduramazsa bunun bir balon olup olmayacağını en kolay biçimde nasıl anlayabiliriz?

Ben bunun icin soyle diyorum (şu an dusundum) eger, önümüzdeki bir yıl içerisinde petrol, metal, enerji veya borsa endeksleri kriz oncesi olusturdukları zirve noktasını; üretim seviyeleri (abd-avrupa-TR icin gecerli) kriz oncesine ulaşmadan geçerlerse (bunun icin sanayi üretim endeksi de kullanılabilir) ben buna balon diyeceğim. Bu durumda ben bu endekslerde geriye doğru bir kırılma bekleyeceğim. Bu arada bu döngüden birinci çıkışım üretim olmakla birlikte, ikinci çıkışımda enflasyon eğer abd enflasyonu bu sürede %4'e yada TR tufe enflasyonu % 10'a ulaşırsa bu benim icin balondan bir cıkış anlamı taşıyacak.

Bunu daha basitleştirmenin bir diğer yolu; kasım 2010a kadar TR borsası kriz öncesi ulaştığı 59.000 endeks değerini, üretim kriz öncesine ulaşmadan veya tufe %10a varmadan geçerse ben buna balon diyeceğim (aslında yukardaki yapının tr icin spesife edilmiş hali) ve bir kırılma bekleyeceğim. 1 sene içerisinde grafikler herşeyi ortaya koyar. Ekonomix'le bu konuda TEV'e 100 tl bağış karşılığı olmak üzere iddiaya girmeye hazırım.

Read More!

Seminer: Finansal Kriz, Devlet ve Piyasa

Liberal Dusunce Toplulugu seminer yapiyormus benden de rica ettiler duyurur musun diye. Ben de yakinda kitabim cikacak diye herkese iyi davraniyorum (Mahfi Egilmez haric). Kitap ciktiginda ben de onlardan yardim isteyecegim :)

Neyse, ilan asagida, seminer iki gun sonra.

Nükleer Kirlilik  Gönüllü Çevreci Kuruluşlar  Olasılık Soruları ve Çözümleri  Marksizm Nedir  Spam Nedir    Nükleer Enerjinin Zararları  Bono Nedir?  Fareli Köyün Kavalcısı  Arge Nedir?  Kalite Nedir  Açık Arttırma Nedir  Pesimist Nedir?

Kerem Tibuk, Ekonomi Uzmanı

31 Ekim Cumartesi, Saat 16.00

Seminerler Yazarlar Birliği İstanbul Şubesi Seminer Salonu’nda 16.00-18.00 saatleri arasında yapılacaktır.
Adres: Yazarlar Birliği İstanbul Şubesi
Kızlarağası Medresesi, Divan Yolu Caddesi Hoca Rüstem Sokağı, No 6
Sultanahmet, İstanbul (Sultanahmet Tramvay Durağı’nın yakınında)

Seminerlere katılım 20 kişiyle sınırlıdır. Katılmak istediğiniz seminer için önceden kayıt yaptırmanız gerekmektedir.
Kayıt için bizle irtibat kurunuz.
Tel: 0535 5626521 E-mail: 3hiletisim@gmail.com

Read More!

Finansal Krizin Zaman Çizelgesi

Krizin son iki senesine bakın...

Borsa Nasıl Oynanır  inovasyon nedir    Borsa Yorumları    Petrol Fiyatları    Bilgisayar Nedir

Read More!

Kaptan Amerika

Olaganüstü zamanlar olaganüstü önlemler gerektirir. hatalarımızın üstünü örtelim, krizden kurtulalım, parayı veren düdüğü çalar...(gri alanlar NBER tarafından belirlenmiş ABD daralma dönemlerini gösteriyor)
faiz paranın değeri mi, nerede paranın değeri, düdüğü neyle çalsak acaba...(üretim değilde, borsa düdüğü ardından da emtia fiyatları düdüğü çalınıyor.)
cozum...butce butce...harca! harca!

Borsa Nasıl Oynanır  inovasyon nedir    Borsa Yorumları    Petrol Fiyatları    Bilgisayar Nedir

düdüğü çalamıyoruz, işsizlik ucup gidiyor :(
siz yatırımdan bu kadar kacarken nasıl düdük çalınır ki...kardeşim biz para verdik, harcama da yaptık, yakısıklı açıklamalarımızda var...sakız alın, sakız fabrikası kurulsun, işsizlik azalsın....
pes yani niye tasarruf ediyorsunuz kardeşim, harcasanıza...pes yani pes... Read More!

Modern Iktisat'in Cokusu

Konuk Yazar: Alper Akalin (3H Hareketi)

Modern İktisat’ın Çöküşü: Yeni Bir Açılım Gerekiyor

Yaşamakta olduğumuz finansal kriz, tüm dünyaya yaşatmış olduğu farklı tecrübe ve hatta sallantılarla, şüphesiz geleceğin ekonomi tarihi kitaplarında yeni bir çağın başlangıcı olarak yer alacak. Kriz ile birlikte hem politik arenada, hem de akademi dünyasında bazı ezberlerin bozulacağını ve bu ezberlerin yerini yeni teori ve pratiklerin alacağını öngörmek için kahin olmaya gerek yok. Zira, krizin itibarını zedelediği kurumlar sadece bankalar, onların etik duygusundan nasibini almamış banka yöneticileri ve risk tanımayan türev araçları olmadı; son 20 yıldır üstünde örtülü bir uzlaşma olan “modern makro-ekonomik teori” de, krizin sarstığı bir başka alan oldu..

Kriz sonrası hem akademik dünyada hem de profesyonel iş dünyasında makro-ekonomik teoriye getirilen en önemli eleştiri, çoğu profesörün bu krizi öngörememesi ve krizden çıkışı sağlayacak yol haritaları üzerinde hala bir uzlaşmaya varılamıyor olması. Gerçekten de, tüketicilerin mortgage’a dayalı borçlarını geri ödeyememesi ve bu borçlara dayalı menkullerin değerlerinin aniden düşmesiyle başlayan krizi önceden tahmin edebilenlerin sayısı oldukça azdı. Özellikle, gelişmiş devletlerin merkez bankası ve hazinelerinde çalışan bir çok ekonomist, böylesine derin bir bunalım öncesi takındıkları aşırı iyimser tutum ile, eski güç ve prestijlerine nasıl ulaşacak merak konusu..

Borsa Nasıl Oynanır  inovasyon nedir    Borsa Yorumları    Petrol Fiyatları    Bilgisayar Nedir

Mesela, krizden önce FED ekonomistleri, ABD halkının ve politikacılarının en çok güven duydukları isimlerdi. The Economist’in de belirttiği gibi, 90’lı yıllar boyunca herhangi bir ekonomik dalgalanma ile karşılaşmayan ABD halkı, 2001’deki “dot-com” krizinin etkisinden çabuk kurtulmayı da yine bu kurumdaki maharetli ekonomistlerin becerilerine bağlıyordu. Tabi, kimse 2001 sonrası yaratılan o büyülü havanın, suni bir balondan ibaret olduğunu idrak edememişti. Faizlerin piyasa şartlarının çok altı oranlara düşürülmesi (hatta enflasyondan bile düşük olduğu dönemlere de rastladık), bir de FED’in gevşek para politikası ile sunmuş olduğu aşırı likit ortam, kişileri ünlü ekonomist Mises’in deyimiyle “atıl yatırımlara” (malinvestment) zorladı. Fakat FED ekonomistleri durumdan o kadar memnun olacaktı ki, krizin ilk emarelerini hissedebileceğimiz 2007 yazından hemen önce yapmış olduğu tahminlerde, emlak fiyatlarının önlerindeki 2 yıl içerisinde %20 düşmesinde dahi, işsizliğin %0.1, toplam milli gelirin ise %0.25 puan düşeceğini hesap ediyorlardı. Ve bu iki yıl gösterdi ki, işsizlik 2007 yazından günümüze %4.6’dan %9.4’e çıktı, ekonomi de yaklaşık %2 daraldı.

Peki neden ekonomistler bu krizi öngöremedi? Modellerinde eksik olan şey neydi? Sanırım ekonomistlerin varsayımlarında eksik ettiği en önemli unsur, “insan faktörü”ydü. 70’li yıllardaki stagaflasyonun ardından klasik iktisatın Keynes’e başkaldırışı olan “Rasyonel Beklentiler Teorisi”; insanı, içinde bulunduğu koşul ve sahip olduğu zihin yapısına göre eylemde bulunan bir canlıdan çok, her zaman “ekonomik rasyonel” düşünmek zorunda kalan bir mekanik robota dönüştürmüştü. Halbuki, sadece insanoğluna ait olan düşünme ve akıl yürütme yetisi, her bireyin dünyada olup biteni farklı algılamasına ve kendisine has subjektif değerler kümesi oluşturmasına olanak verir. Bu yüzden, benzer koşullarda ne kadar aynı ekonomik gelişmelerle karşılaşılsa da, bireylerin bu vakalara gösterecekleri tepkiler elbette ki farklı olacaktır. Söz gelimi, belirli bir emtiada yaşanan fiyat artışları durumunda, kimileri bu artışın suni olduğunu idrak edip o yatırım aracına itibar etmezken, kimileri bunun karlı bir getiri olduğunu hesap edip, suni büyüyen balonu daha da büyütme yolunu tercih edebilir. Rasyonel Beklentiler Teorisinin, bu örnekteki gibi milyonlarca farklı durumda alınan milyonlarca farklı kararı, basit bir modele indirgeyerek tahmin etme olanağı hemen hemen hiç yoktur.

Aslında burada eleştiri getirilmesi gereken husus; modern makro-ekonomik algının, ekonomi bilimini bir sosyal bilimden öte bir doğa bilimine benzetme kaygısıdır. Son 50 yılda matematiği adeta fetişleştirerek, ekonomiyi salt rakamsal analizlere indirgemeyi başaran bu anlayış, kompleks insanı rasyonel bir robota dönüştürmekten de geri durmamıştır. Ama ekonominin sosyal yapısını dışlayan bu paradigmanın çöküşü, ekonomiyi fizik-biyoloji gibi mekanik bir havada kurgulayan modellerin 2008 finansal krizini öngörememek aczi ile beraber tescillenmiştir.

Tabi bu çöküş, sosyalistlerin iddia ettiği gibi liberal iktisatın çöküşü değildir. Burada sorun, ekonomi biliminde kullanılan yöntemin sorunudur. Liberal iktisatçıların da, kriz savunuları yaparken, “Sosyalizm Daha Beterdir” argumanları ile karşı tarafı alt etme çabaları da beyhudedir. Zira, sosyalizmin imkansızlığı zaten on yıllar öncesinden ispatlanmış bir durumdur. Ve hala serbest piyasa ekonomisinin faydalarını savunurken, “ölümü gösterip vebalıya razı etme” kaygısı, serbest piyasa ekonomisini vebalı gibi göstermekten öteye gitmemektedir.
Burada sosyalistinden, liberaline, keynesçisinden, klasik iktisatçısına (iktisat nedir) uzlaşılması gereken bir noktaya işaret etmek istiyorum: İktisatı son 50 yıldır batmış olduğu bu “doğa bilimi olma” hevesinden bir an önce kurtarıp, onu ait olduğu yere, insan faktörünü merkeze oturtan sosyal bilimler alanına getirmek için alternatif teorilere ihtiyaç duyulmaktadır. Teorilerin içerikleri aynı olmasa bile, en azından yöntemsel olarak matematik ve istatistiğin o basitleştirici ve yanıltıcı betimlemelerindense, politik kurumlar, toplum sosyolojisi ve birey psikolojisini de içine alan yeni bir anlayış ile, ekonomi biliminin zedelenen itibarını yeniden o şaşalı günlerine taşımak hiç de zor olmayacaktır. Read More!

Kara Mizah ve Uğur Gürses

Medyadaki yazarların hemen hepsi (hatta bu konuda en güvendiğim deniz gokce bile) hukumetin bir programı olmadıgını, devletin maliye poltiikası uygulamalarıyla piyasaya mudahale etmesi gerektigini defaatle soyleyip durdular. ugur gurses de bunlardan biri son yazısında kara mizah deyince bende dayanamadım, yazıyı sizin için baştan okudum. Buyrun yazıya (bold yazılar vurgulama ve parantez içleri bana ait):

Son 3-4 aylık dönemde, ABD’de 3 milyar dolar, Almanya’da 5 milyar avroluk nakit teşvikiyle desteklenen otomotivde hurda teşviki, çok başarılı oldu. Kişi sayısıyla ifade edersek; bu teşviklerden yararlanarak otomobil satın alan kişi sayısı, ABD’de 800 bin, Almanya’da 2 milyon kişiye yaklaştı. Özellikle Almanya’da otomotiv sektörü satışlarında son 10 yılın rekoruna ulaşıldı. Şimdi bu teşviklerin sonuna gelindi. Görünen o ki, özel tüketim alanında, otomotiv gibi büyük bir teşvikle hareketlenen harcamaları ve tüketimi devam ettirecek yeni bir ivme yok. Özel tüketime destek sağlayacak kredi mekanizmalarında yeni bir gelişme de yok. Gelişmiş ülkelerde yeni bir öyküye ihtiyaç var. (Ben bu sozlere guluyorum. Krizin basından beri okuyanlar bilir bu tarz tesviklerin gecici etkisi oldugunu hatta belirsizliği uzatarak hastalık suresini uzattıgını soyluyoruz. ana meselenin finans piyasasının yeniden yapılandırılması oldugunu ve bunun eskiyi koruyarak degil, sistemi bastan kurarak olabileceğini soyluyoruz! taşıma suyla degirmen donmez...)

Altın Yorumları    UNESCO Nedir    Sosyalizm Nedir  Forex Nedir    Fraktallar  Altın Oran NedirAltın Yorumları    UNESCO Nedir    Sosyalizm Nedir  Forex Nedir    Fraktallar  Altın Oran Nedir

Ekim 2008’de tavana ulaşan küresel mali krizin birinci yılına yaklaşırken; para politikalarında faiz indirimlerinin sonuna gelindi. Gelişmiş merkez bankalarının elinde sadece miktarsal genişleme yaratabilecek olanaklar kaldı. Yani merkez bankalarının, piyasalardan tahvil satın alarak piyasaya para sürmesi olanağı var. (para politikasının sınırlarında geziliyor, ok bunu anladık)

Ancak Ekim 2008 darbesini yiyen finansal kesim, kredi kullandırmakta pek istekli değil. (Cunku kazanacakları şeyin kagıt para mı yoksa adam gibi reel satın alma gucu olan bisey mi olacagını bilmiyorlar, oyunun kuralları acık degil)

Aslında Ekim 2008 ve devamını getiren temel sorun; ne finansal kesimde iyileştirici yapısal bir ‘restorasyon’ yapılmış durumda, ne de finansal kesimin birbirine olan güvensizliği sorunu çözüme ulaşmış durumda. Ekim 2008’den bu yana, finansal kuruluşlar daha bir ‘kamu şemsiyesi’ altına alınmış durumdalar. İster sermaye konulmuş olsun, ister mevduat güvencesi artırımı ile olsun, isterse fiyatlanamaz hale gelen bilanço varlıklarının değerlemesinde gösterilen kolaylıklarla olsun. Ama finansal varlıkların borsa değerlerini olabildiğince yukarı taşımaktan öteye gitmiyor, sorunları çözmeye yetmiyor bu destekler. Sadece ayakta kalmaya yarayan kararlardı bunlar. Ekim 2008 koşullarına uygun doğrulardı da aynı zamanda. Ancak orta vadeli olarak bu kararlar yetmiyor. Hem finansal kesimin iyileştirilmesi açısından, hem de hane halkının güveni ve reel kesimin toparlanması açısından. Faiz indirimlerinin ile merkez bankalarının sert parasal genişleme adımları ve hâttâ kararlı politika duruşlarının etkisiyle finansal varlık fiyatları yüzde 50’lere varan artışlar gösterdi. (Evet ne guzel agzındaki bakla bu, temel sorun sadece ertelendi)

Son 3-4 aylık dönem, kriz psikolojisinin kırılması açısından önemli bir kazanım oldu. Buna eşlik eden destekleyici unsur, finansal varlık fiyatlarındaki artıştı. Finansal varlık fiyatlarının artışı neredeyse ‘kriz bitti mi?’ sorularını sorduracak derecede yanılsama yarattı. ABD ve AB’deki konut fiyatlarındaki gelişim, reel kesimdeki talep ve bekleyişlerin pek de iyi olmadığı hakkında fikir vermektedir.

Ancak devamlı ileriye bakıyorsanız, küresel ekonomilerde özellikle gelişmiş ülkeler kaynaklı yeni bir öykünün olmadığını görmek o kadar da zor değil. Ekim 2008’in birinci yıldönümüne yaklaşırken, tekrar ABD ve AB’deki finansal kesimdeki zayıflıkların ön plana çıkıyor olması rahatsız edicidir. İspanya’daki bankacılık kesiminin ne kadar zarar sakladığının tartışması çoktan başlamıştır. (dogru sorunda bu zaten, bunye hala iyileşebilmiş değil, oykuyu devlet degil girişimci yazar, girişimci ise oncelikle hukuk ister)

Böyle yeni bir sürece girilirken, ülkemizde ne ciddiye alınabilecek bir programın ne de referans olabilecek bir bütçenin olmaması, ‘çalışmaların hâlâ sürüyor olması’ kara mizah sınırını aşmaktadır artık! (Waw işte bu süper, ne guzel acıkladın, ulkeler butcelerinin icine s.ctı, para politikasını son noktaya getirdi ama krizin 1 senesi gecmesini ragmen bir arpa boyu yol katedemediler diye. riskler hala duruyor, finans kesimi saglıklı degil, reel sektor oturmus degil, ustune enflasyon ve butce sorunları kapımızda ! eee hala diyorsunki program ve referans butce, adamlar sizin gibi mudahale mudahale diyenlerin yuzunden programda yaptı bilmem kactane pakette acıkladı, şimdi onca paketten sonra sen cıkıp diyorsun ki "referans butce" ne referansı kardeşim referansımı kalır sen basit bir aile olarak ogullarına sunu yap bunu oduycem suna su kadar destek falan filan desen tek bir ailenin butcesini referans yapamazsın, şimdi cık devlet referans butce yapsın de! zamanında uygulanan sacma tesvik ve destekler de sonradan vergi ve fiyat artışları olarak cıksın bizden. ondan sonra bizde beklentiler, istikrar falan diyelim uyarı diye yazılar yazalım falan da filan!!!!)

Read More!

Faiz Oranlari Ne Olur?

T'Pol, bazı yazılarında acaba bizim rdynk borsa, dolar, faiz konularında ne dusunuyor dedi. bende ilk fırsatta yazacagımı soyledim, ama iş yogunlugu bu tarz bir tartisma icin kafamı toplamama ve analiz yapmama pek imkan vermedi. Sonra anladım ki, bu herkesin sorunu başta da iktisat teorisyenlerinin!

Bu tarz bir kriz ortamında, parasal aktarım mekanizması nasıl calısır, calısır mı? maliye politikası ne kadar etkilidir? etkili midir yada zararlı mıdır? Tum bunların bu derece sorgulanmasının altında ise, sistemin finansal olarak iflas etmesi yatıyor aslında. "Yanlış Değerlendirme" önemli bir problem olarak duruyor bu durumda. Şimdi o halde finansal ve reel varlıklar tekrardan nasıl neye göre değerlendirilecek? Bu ortamda ulke paraları, faizleri, borsaları nasıl hareket edecek ve reel olarak bizler en karlı hangi durumda cıkacagız.

Kapitalizm Kapitalist nedir  Faşizm nedir?  Fraktal Nedir  Kırmızı Başlıklı Kızın Hikayesi  Çernobil Faciası

Bildiğimiz ilk şey, para politikasında tum dunyada agresif bir tavrın izlenerek faizlerde ciddi düşüşlerin oldugu ve özellikle FED'in sistemi kilitleyen toksit varlıklardan kurtulmak icin her yonteme basvurarak bilancosunu kısa sürede iki katına cıkardıgı. ikinci bildigimiz, para politikasının ardından yine agresif bir maliye politikasının izlendiği. Peki Sonuc:

i) krizin negatif buyume etkilerinden gittikce kurtuldugu

ii) bununla birlikte sistemin reel ayagının oldukca sakat oldugu, buyumenin "yavas ve kademeli" olması lafının da bunu ima ettiği

iii) sistemin bir finansal ayagının bulunmadığı!

iv) dünyada pompalanan para, ekonomik büyümede dolayısıyla talep de bir artış olmamasına rağmen, emtia fiyatlarına yükseliş, borsaya yükseliş, faizlere düşüş olarak yansıdı. 31.12.2008'den gunumuze Brezilya borsası % 91, TR borsası %75, Rusya % 54 arttı. petrol % 104 arttı. Tr'de dibs faiz oranları % 16'lardan %10'un altına geriledi. Dolar kuru 1.5'lerin altına geriledi. Doğal olarak dolar/euro çarpraz kuru yukseldi.

bundan sonra ne olur ?

bundan sonraki gelişmeler bana göre tamamen "ekonomik büyümeye" ve "finansal sektörün yeniden yapılandırılmasına" bağlı, bu iki bileşende pozitif ilerlemeler görülürse,

dolar değer kazanır,

enflasyon baskısı bir nebze olsun hafifletilebilir,

faizler yukselir,

Şu anda şişen borsalar (Borsa Yorumları) önce bir duzeltme yaşar, (bu yolda ilerlese dunya ciddi düşüşler pek olası görülmüyor, sadece 33.000-34.000'ler gibi benim o zaman dahi yuksek buldugum oranlara geriler), sonra nisbeten daha yavaş bir artış eğiliminde artmaya başlar.

altın yukarıdaki kabulde bile cok fazla değer kaybetmez, finansal mimarinin oturtulması, testi ve onayı süreci bile altının degerli kalması icin yeterli bir neden.

diğer durumda ne mi olur? iktisat (iktisat nedir) teorisi baştan yazılır. dolar dunya parası olma ozelliğini kaybeder. faizler anlamını kaybetmeye başlar. borsa morsa kalmaz. dunya yeni kurallarını zorla koyar ve uygulamaya başlar.

her iki durumda da eğitimli, akıllı, kişiler karlı çıkar.

Bu konu ile diger alakali bir yazi ise Borsa Nasıl Oynanır? En Sağlam Tüyolar baslikli yazimizdir. Read More!

Değerlendirme Yazısı

Merkezin enflasyon raporu yayınlandı. Agırlıklı olarak bu rapordan olmak uzere ekonomiye bir bakalım.

• Krizin Genel Yapısı

Merkezin kriz hakkındaki degerlendirmesi şöyle: "...krizin en yoğun dönemlerinin geride kaldığına işaret etmiştir. Bununla birlikte, iktisadi faaliyete dair öncü göstergelerdeki iyileşmenin yavaş olması, kredi piyasalarındaki sorunların devam etmesi ve istihdam koşullarındaki zayıflamanın sürmesi kriz sonrası toparlanmanın yavaş ve kademeli olacağını teyit etmiştir." buna bende katılıyorum, zaten bunun boyle olacagı daha krizin başında belli idi. finans sektöründe oluşturulacak yeni yapı belirginleşmeden de dunya ekonomisinde hızlı bir çıkış beklemiyorum ben. Açıkcası para ve maliye politikalarının oldukca agresif bicimde kullanılması benim beklediğim 2.cokusu ortadan kaldırmıs ve bugun IMKBde gordugumuz gibi ciddi nominal degişimleri beraberinde getirmiş olsa da bu durum "kriz sonrası toparlanmanın yavaş ve kademeli olacağını" da garanti etmiştir.

Demokrasi Nedir   Küresel ısınma Nedir  Özel Üniversiteler

• TR'de Enflasyon

"yakın dönemde politika faizlerinde bir miktar daha indirim gerçekleştirildiği ve sonrasında faizlerin 2010 yılı sonuna kadar sabit tutulduğu varsayımı altında; enflasyonun, yüzde 70 olasılıkla, 2009 yıl sonunda yüzde 4,9 ile 6,9 aralığında (orta noktası yüzde 5,9), 2010 yıl sonunda ise yüzde 3,7 ile 6,9 aralığında (orta noktası yüzde 5,3) gerçekleşeceği tahmin edilmektedir. Enflasyonun 2011 yıl sonunda yüzde 4,9, 2012 yıl ortasında ise yüzde 4,8 seviyesine gerileyeceği öngörülmektedir". Merkezin 2009 yıl sonu resmi hedefinin 7.5, 2010 hedefinin ise 6.5 oldugu göz önüne alındığında; enflasyonun hedeflerin altında kalacağını deklare etmektedir merkez. bu acıdan Enflasyon Hedeflemesinin hedefden +/- sapmasının sorun yapılması gerekirken (yani hedefin altında kalmak da bir başarısızlık iken) bunun sorun olarak görülmediği, açıkca büyümeye odaklanıldığı görülmektedir.

ayrıca merkez "Güncellenen tahminler, politika faizinin oldukça uzun bir süre düşük düzeylerde tutulması durumunda dahi, toplam talep koşullarının enflasyondaki düşüşe verdiği desteğin önümüzdeki iki yıl boyunca süreceğini göstermektedir." dogru toparlanma dunyada yavas ve kademeli olacak ama ben talep etkisinin TR icin 2012nin ortalarına kadar sureceğini beklemiyorum. aksine parasal ve mali gevsemelerin etkisi, TRnin saglam finans yapısı ile birlikte toplam talebin enflasyon oranlari üzerindeki baskısının cok daha kısa zamanda hissedilebilecegini dusunuyorum. Buradaki toplam talep baskısı olayında aslında potansiyel arz cok onemli bence potansiyel arzın da gerilediği varsayımı altında talebin baskısını daha erken göstermesi söz konusu, ustelik siz mikro pazarlarınızı duzenlemeden enflasyonda kalıcı bir duzelme beklememelisiniz. bu acıdan 2009 icin degil ama 2010 icin % 5.3 hedefi bence oldukca dusuk!

bu noktadan hareketle merkezin "2010 yılının ikinci yarısından itibaren enflasyonun kademeli bir düşüş eğilimine girerek 2011 yıl sonu hedefi olan yüzde 5,5 düzeyinin bir miktar altında istikrar kazanacağı öngörülmektedir. Bu çerçevede, iktisadi birimlerin orta vadeli sözleşmelerinde ve planlamalarında bu düzeyleri referans olarak alması, fiyatlama davranışlarını buna göre oluşturması, enflasyon katılığını azaltarak iktisadi faaliyetteki toparlanmayı destekleyecektir." ongorusu ve cagrısı da tutarsız. ben orta vadede %7'den aşağısını referans almazdım.

• Dünyada Kriz Bitti Mi?

"Gelişmiş ülkelerin sanayi üretim endeksleri incelediğinde, yıllık gerilemedeki hızlanma eğiliminin Şubat ayından itibaren durduğu gözlenmektedir. Gelişmekte olan ülkeler sanayi üretim endeksinde de benzer bir eğilim dikkat çekmektedir."

• Büyüme Tahminleri Yukarı Yönlü revize ediliyor.

• Ekonomik Teorinin Esnek Fiyatlar varsayımı

"Enflasyon oranları ülke bazında karşılaştırıldığında, 2009 yılı Haziran ayında bir önceki yılın aynı ayına göre ABD’de genel enflasyonun yüzde 5’ten yüzde -1,4’e, Japonya’da yüzde 2’den yüzde -1,1’e, Euro Bölgesi Uyumlulaştırılmış Tüketici Fiyat Endeksi (Harmonised Index of Consumer Prices - HICP) enflasyonunun ise yüzde 4’ten yüzde -0,15’e gerilediği görülmektedir. Gelişmekte olan ülkelerden Çin’e bakıldığında ise yıllık enflasyon oranının 2008 yılının Mayıs ayındaki yüzde 7,7’lik değerinden 2009 yılının Mayıs ayı itibarıyla yüzde –1,4’e düştüğü görülmektedir."

• Para Politikası

"ABD’de alınan genişletici parasal tedbirlere rağmen piyasa faizlerinin yüksekliği para politikasının etkinliğini zayıflatmaktadır." Paranın reel ekonomi ile olan ilişkisini bir kere muğlak ve sorunlu hale getirdiniz mi, parasal aktarım mekanizmasına da sahip cıkamazsınız. eger para kagıt olmaya baslıyorsa, degeri hakkında bir yargıya varılamıyorsa, grafikte goruldugu gibi bilancolarınızı şişirmeniz ve faiz oranlarını dusurmeniz pek bir işe yaramaz, reel ekonomiye gitmesini beklediğiniz paralar borsalarınızı şişirir, paranızın degerini dusurur. enflasyon bir finansal istikrar gostergesi olmaktan cıkar ve siz bir sisin içinde yol alırsınız.

• TR icin nisbeten guzel haberler; istihdam, risk göstergeleri, dusen reel faiz...

• Kötü haber Bütçe

"Dengeleyici maliye politikaları, mali sürdürülebilirlik kaygılarını canlandırmadığı sürece ekonomik harcamaları desteklemektedir. Aksi taktirde borcun sürdürülebilirliği kaygılarını artırarak bekleyişleri olumsuz etkileyebilmekte ve ekonominin uzun dönem büyüme potansiyelini zayıflatabilmektedir." Alın size mali sürdürülebilirlik kaygılarını canlandırma, yine raporda hemen bir kac alt paragraftan "bütçe üzerinde oluşturduğu yükü telafi etmek amacıyla tütün ürünlerine uygulanan vergiler ve akaryakıt ürünleri üzerindeki ÖTV artırılmıştır."

• Ayrıca Merkez raporunda tam 6 kez "en kötünün geride kaldığı" ifadesini kullanmış. sanırım Durmus Yılmaz'ın Tünel benzetmesini unutmuşlar veya unutturmak istiyorlar.

Krizi Değerlendirdiğimiz yazılar devam edecek...Ayrıca T'pol'ün sorusunu cevaplandırıp, Ekonomix'in ne hakkında kapıştığımızı hatırlamasını sağlayacağız.

Read More!

Lucas, Prescott, Küresel Kriz ve Türkiye

İktisadi Dinamikler Derneği 1 Temmuz’da İstanbul’da Küresel Krizi konu alan “Kriz Sonrası Küresel Ekonomik Düzen ve Türkiye Ekonomisi” başlıklı bir toplantı düzenledi. Uzun süredir bu toplantı hakkında biseyler yazmak istiyordum, ama zaman darlığından fırsat bulamıyordum. Şimdi birşeyler yazmaya çalışıyım. Öncelikle toplantıdan Emrah Aydınonat’ın blogu sayesinde haberim oldu. İki Nobel ödüllü iktisatçıyı dinleme fırsatını bu şekilde elde ettim, kendisine teşekkür ediyorum.

Toplantıdaki tüm sunumlara buradan ulaşabilirsiniz, fakat ben Lucas ve Prescott'ın sunumlarına odaklanmak istiyorum izninizle. Yeni klasik iktisatın öncülerinden 1995 nobel ödülü sahibi Robert Lucas’ın ilk olarak bu krizin 1929 Büyük Buhranına benzemediğini ve ona göre oldukça zayıf, normal bir 2.dünya savaşı sonrası daralma dönemlerinden biri (fakat etkili biri) olduğunu vurguladığını belirtelim. Zaten hem lucas, hem de prescott aşağıdaki grafiği kullandılar. Aşağıdaki grafik bize neyi gösteriyor, 1870–2008 ABD reel üretiminin logaritmik halini gösteriyor. 1929 Krizi açıkça görülüyor. Neyse biz devam edelim.

Reeskont Nedir  Bütçe Nedir  Aritmetik Ortalama Nedir   Hisse Senedi Nedir   Bilanço Nedir   Akreditif Nedir  Tahvil Nedir    Broker Nedir    Portföy Nedir  Tutumluluk Nedir  Varlık Barışı Nedir  Evrim Teorisi Nedir  Reyting Nedir

Lucas diyorki, Friedman’ın da belirttiği gibi 1929 krizinde FED para arzını kısarak krizin süre ve şiddetini artırmıştır. Bununla birlikte FED genişleyici para politikası izlemiştir. Örneğin, 2008’in 8. ayından 2009’un Şubat ayına kadar M1 % 24, M2 % 15 artmıştır. Bu nedenle ABD ne 1930’lu yılları nede Japonyanın kaybettiği 1990’ları yaşıyacaktır. Diğer bir deyişle, Büyük Bunalımdan öğrenilmesi gereken 1. ders öğrenilmiştir. Ha peki ne yapılmıştır (ki bu bizim 2.dersimiz) uzun dönemli büyümeye zarar veren maliye politikası kullanılmıştır. Nitekim ABDde de bir iyileşme henüz söz konusu değildir. Bu müdahaleler ekonominin trend büyümesine (grafikteki kırmızı çizgi) dönmesini de geciktirmektedir .

Peki Turkiye icin ne dedi Lucas amcamız. ABD’de başlayan kriz tüm dünyayı etkilemektedir, Gelişmekte olan ülkeler güçlü büyüme oranlarına sahip olsalar bile, gelişmiş ülkelere göre daha değişken (volatilitesi yüksek) büyüme oranlarına sahiptirler ve Türkiye’de bu gruptadır. Önemli olan temel noktalara odaklanmaktır. Bu kriz geçici bir geri gidiştir, fakat bu durum gececektir. Önemli olan uzun dönemli büyümeyi tehdit eden politikalardan kacınmaktır.

Kısaca şöyle, Lucas TR icin özelde pek birsey söylemedi ama acıkcası ben de bunu beklemiyordum. Adam koskoca bir iktisat teorisi oluşturmuş, genel doğrular oturtmuş özellikle büyüme ile ilgili. Ve bize de diyorki ABD para politikası açısından doğru bir adım attı ama maliye politikası gelecekteki büyümesine zarar verecek nitelikte. Siz yüksek büyüme potansiyeline sahipsiniz bu nedenle ABDden bile daha dikkatli olmalısınız maliye politikası konusunda.

Peki reel konjonktür okulunun önderlerinden 2004 nobel ödülü sahibi Prescott ne dedi. Öncelikle aynı şeyi dedi, hadi ordan bu kriz 1929 krizinin yanından bile gecmez. İkinci olarak, teorinin para politikasının ve maliye politikasının reel etkilerinin abartılmaması gerektiği yönünde olduğunu belirtti. Başka ne dedi. ABD’nin 1960 ve 1995-2000 büyümesinin teknology-driven olduğunu ve 1980’lerdeki genişlemenin ise vergi kesintilerine dayandığını söyledi.

Şimdiki krizin faturası, kurtarma operasyonları nedeniyle ABD vergi ödeyicisi tarafından yüklenmekte. Bunun anlamı gelecekteki yüksek vergi oranları ve bugünkü üretimin zarar görmesi. Bu nedenle prescott ABD’nin stimulus planını “depressant plan” olarak isimlendiriyor. Bu noktadan sonra benim de önem verdiğim bir noktaya geliyor. Avrupa’da 1970’lerde marjinal efektif vergi oranının % 40 olduğunu, bugun ise bu oranın % 60’lara cıktıgını belirtiyor. Avrupalılar 1970’e göre bugun aynı miktarda calısmalarına ragmen daha yuksek oranda vergi ödemekteler. Prescott bunu desteklemek icin aşağıdaki grafiği kullandı. Yani ABD vergilerini % 40’dan % 60’a çıkarsa da vergi gelirlerinde kayda değer bir artış olmazken, kişi başı gelirde azalma söz konusu.
Peki sonucta Turkiye ne yapmalı:
* Verimliliğini artırmalı.
* daha açık, rekabetçi olmalı
* daha düşük marjinal vergi oranlarına sahip olmalı, çünkü bu durum kayıtdışı ekonomiyi küçültürken, daha verimli olan kayıtlı sektörü büyütüyor. Ve İstihdamı artırıyor.

peki ben ne diyordum. TR de genişleyici para politikasını Merkez iyi yonetiyor, faiz indirimlerinin zamanlaması ve ölçüsü yerindeydi. maliye poltiikası ise, kötü yönetiliyor. ucu acık, belirsiz ve herhangi bir orta vadeli cerceveye sahip değil. bilen biliyor ben devletin harcama artırıcı onlemler yerine, maliye politikasında vergi indirimlerine gitmesini daha uygun buluyorum.

ha birde sunu eklemem lazım. salonda cok sey bildigini sanan marx kalıntıları bircok fosil vardı. kimi akademisyen, kimi aydın(!), kimi bilmem ne bela. hepsinin bakısları ustten ve aman siz mi nobel aldınız ne varki bunda diyen turdendi. onlara gore devlet(fakir halk) onları sırca kosklerinde yedirip icirmeye devam etse, işciler haklarımız diye bağırsa, sendika patronları son model arabalarına binse cok daha iyi olacak hersey. Buna karsın, toplantıdaki Turkiyeli iktisatçılarımızın (Ayşe-Selahattin İmrohoroğlu, Kamil Yılmaz gibi) ve ayrıca diğer yetişen genç kaliteli iktisatçılarımızın dünya iktisat (bkz. iktisat nedir?) literatüründe gittikçe daha fazla yer aldıklarını görmekte insanın icini bir nebze olsun rahatlatıyor :)

Read More!

Birinci Ceyrek GSYH Buyumesi: Ak Koyun Kara Koyun Belli Oldu

Bu yazinin sponsoru finans alaninda is arayan Yucel Olcay'dir.

Bundan 6 ay once Turkiye'nin muazzam bir daralma surecinden gectigini ve buyume rakamlarini bir sene oncesiyle karsilastiran ve gec aciklanan istatistiklerin benim o zamanlar soyledigimi ancak 6 ay sonra gosterecegini belirtmistim. Bunun uzerine blogumuzu takip eden ve AKP taraftari olan bir suru okuyucumuzun tepkisini cekmistik. Ben "Hamdolsun Teget Gecti" baslikli bir cok yazi yazarken bu okuyucularimiz benim yorumlarima politika karistirdigimi Turkiye'deki gsyh kuculme oraninin ancak yuzde 1-2 seviyesinde olacagini soylemislerdi. Mesela "Kriz Teget Gececek, Sahibinden Satilik Kopru" baslikli yaziya uzun suredir okuyucumuz olan mr. brooks su yorumda bulunmustu:

"secim sonrasi imf ile anlasilacagini dusunuyorum ve yuzde 1 ila 2 gibi bir kuculme beni sasirtmaz. daha fazlasi benim icin surpriz olur.bu biraz toto oynamak gibi geliyor hukumetin nasil paketler aciklayacagini bilmedikten sonra."

Bu yorum sadece mr. brooks'a ozgu degil. Bunun gibi bir suru yorum vardi, simdi arayip bulacak vaktim yok. Ama sunu soyleyebilirim ki hic kimse Turkiye'nin birinci ceyrekte bir sene oncesine kiyasla %13.8 kuculecegini aklinin kosesinden bile gecirmiyordu. Hatta akli basinda doktora ogrencisi yazarimiz rdynk bile "Ya bu tartışma kabak tadı verdi, anlamıyorum yazarlar ve Ekonomix bu olayın üzerine neden bu kadar gidiyor. Asıl mesele bu değilki, kriz var tum dunyada, en az hasarla nasıl atlatırız bunu dusunmeli." turunden yorumlar yapip, Turkiye'nin krizden Amerika'dan daha az etkilendigini savunmustu. Ben de ona su cevabi yazmistim. Tartismayi bitirdigimiz noktada krizi baslatan ulke Amerika'da ilk ceyrekte ekonominin bir sene oncesine gore %2.8 kuculdugunu ve Turkiye'nin rakamlari aciklandigi zaman bunlari karsilastiracagimizi soylemistik. Simdi soruyorum? Kriz teget mi gecmistir? Kim daha fazla etkilenmistir: Amerika mi Turkiye mi?

Hisse Yorumları  Marjinal Nedir  Fiyat Kazanç Oranı Nedir?  Fraktal Nedir  Borsa Nasıl Oynanır

Buyume rakamlarinin aciklanmasiyla tahmin yarismamizin da sonuclari belli olmus oldu. Okuyucularimiz cogunlugu piyasa beklentilerin aksine ekonominin %12-14 arasinda kuculecegi tahmininde bulunmuslar. Demek ki blogumuzu okuyarak piyasadan daha iyi tahmin yapmaya baslamislar :)

Yanlis tahmin yapan sadece 2 okuyucumuz var: deukrat ve ahmet. Evet, ahmet blogumuzun yazarlarindan ve kendisiyle ekonominin %8'den daha fazla kuculup kuculemeyecegi uzerine bahse girmistik. Olmayacak duaya amin denilmez. Eskiden olsa "keske ahmet kazansaydi" derdim de Tayyp'in 6 ay boyunca, secimlerden sonra dahi milletin gozunun icine baka baka yalan soyleyerek krizin teget gectigini soyledigi bu ortamda boyle bir sozu soylemem. Neyse, yanlis tahmin yapan okuyucularimiz istedikleri bir kuruma 10 TL bagis yaparlarsa isimlerini yandaki listeye ekleyecegim.

Bu arada yilin angutu odulunu de Tayyip'in yalanlarina kanip ekonominin %13.8 kuculdugu bir ortamda dahi "ekonomiyi cok iyi yonetiyorlar abi" diyerek AKP oy veren kisilere veriyorum. Turkiye ekonomisinin 2001 krizinde bile en buyuk kuculme orani sadece ve sadece %9.8 idi. Bunlar mantar beyinli olduklarindan bir miktar isininca hemen beyinleri sulaniveriyor. AKP'ye baska nedenlerden dolayi oy verenler uzerilerine alinmasinlar.

Bana muhalefet yapmaya tesebbus edecek okuyuculara bir sorum var: Turkiye ekonomisi ikinci ceyrekte ne kadar kuculecek? Bu soruya cevap vermeden muhalefet yapmaya yeltenmeyin, simdiden uyariyorum.

Reeskont Nedir  Bütçe Nedir  Aritmetik Ortalama Nedir   Hisse Senedi Nedir   Bilanço Nedir   Akreditif Nedir  Tahvil Nedir    Broker Nedir    Portföy Nedir  Tutumluluk Nedir  Varlık Barışı Nedir  Evrim Teorisi Nedir  Reyting Nedir Read More!

ŞOK ŞOK ŞOK:Krizden Çıkışın Yolunu rdynk Buldu

Cevap veriyorum : Kamu dengesini bozun, harcamaları artırın! Ciddiyim. Okuyun bakın. Örnek mi örnek gayet açık tabiki Japonya. ya bugune kadar niye bu kadar bekledik anlamak mumkun değil. sihirli asayı kullanmamak icin niye bu kadar bekler ki insan! bakın aşağıdaki grafik japonyanın 1980-2007 kamu açığı/GSYİH ve kamu net borcu/GSYİH göstergelerini veriyor. (kaynak:IMF, World Economic Outlook Database, October 2008)

Japonya, 1984'den itibaren kamu açığı/GSYİH göstergesini iyileştirmeye bir diğer deyişle sıkı maliye politikası uygulamaya başlıyor (1.nolu alan ve yeşil çizgili) ve hatta 1988-1892 aralığında kamu fazlası dahi veriyor buna paralel olarak da net kamu borcu 1984'den itibaren dusmeye başlıyor ve 1991'lerde % 10'lara yaklaşıyor. Bu arada kamu fazlasının da % 2'leri bulduğunu belirtelim. sonrası tam bir felaket, borc gostergeleri hızla tırmanıp % 80-90ları, kamu acıgı/gsyih oranı ise % -8'leri buluyor (2.nolu ve kırmızı alan). 3. nolu alan ise, nisbeten kamu boruc/gsyihda bir iyileşmenin yaşandığı 3. bir donem diyebiliriz. burada kamu acıgı/gsyih % - 8lerden % -4'lere yaklaşıyor.

Nükleer Nedir    Yatırım Fonları    Taksi Şöförü   VOB nedir?  IMF Nedir   Borsa Tüyoları  Borsa Nedir  Zaman Nedir  Pi Sayısı Nedir

şimdi geçelim adamların buyume mucizelerine, ekonomi 1980-1984 aralığında %2-3 aralığında buyumus buna karşın, 1985-1991 aralığında %4-5 aralığında buyumus (1.nolu alan). şimdi bakıyorum, kamu dengesinin sıkılaştığı hatta fazla verdiği dönem, 1984-1992, ekonominin buyume performansının arttığı dönem 1985-1991 (1'ler yaklaşık olarak eşleşiyor), kamu dengesinin kotuleştiği donem 1993-2003 (2) dönemi buyumenin de 1992-2003 yavaşladığı bir dönem (2ler yaklaşık olarak eşleşiyor) ve son olarak 2004'den sonra nisbi bir iyilleşme gozlenmiş kamu açığı/gsyih gostergesinde ve bakıyorum da buyumede bir parça istikrar kazanıp kendine gelmiş gibi gozukuyor.

şimdi adamlar krizden de kamu dengesini bozup çıkmaya çalışıyorlar. siz bu ülkenin başkanı olsanız ne dusunursunuz?

Read More!