Satılık Böbrek ilani

Geçen gün Böbrek Satmak veya Satın Almak Isteyenler Okusun başlıklı bir yazı yazıp böbrek satmanın (satılık böbrek ilani vermenin), almanın ve bu işe aracılık etmenin suç olduğunu belirtmiştik. Okuyucunun bir tanesi de bu yazının altına şu yorumu bırakmış:

“BEN DAHACA 25 YASINDAYIM,VE HAYATTAKI HEREYIMI KAYBETTIM,IFLAS ETTIM,DUNYA KADARDA BORCUN ALTINA GIRDIM,SIMDI YAPABILECEGIM IKI SEY VAR,YA INTAHAR EDIP HERSEYE SON VERECEGIM,YADA BOBREGIMI BANA BU KONUDA YARDIM EDEBILECEK BIRINE VERIP HAYATA SIFIRDAN BASLAYACAGIM,GENEL VERICIYIM (0 RH +) HER KIM OLURSA OLSUN BU KONUDA BANA YARDIM EDEBILECEK KISILERDEN TLFN BEKLIYORUM NO: XXX XXX XXXX”

Türkiye’deki bireysel iflas kanunları nasıl işliyor bilen varsa kısa bir yazı yazsın veya yorum bıraksın. Amerika’da her şey kredi skoru üzerinden döner. Araba aldığınız zaman insanlar kredi skorunuza bakarlar, ev kiraladığınız zaman, ev aldığınız zaman, kredi aldığınız zaman her şey kredi skoruna bakar. Iflas ettiğiniz zaman kredi skorunuz 7 sene bu durumu gösterir ancak hayata sıfırdan başlamanıza engel değildir bu. Tabii nafaka veya öğrenci kredi borcu gibi borçlarınız varsa kişisel iflas mahkemesinde bunlardan kurtulmanız mümkün değildir ama bankalara veya diğer kredi veren şirketlere olan borçlarınızdan kurtulursunuz.

Şimdi yukarıdaki arkadaşa gelelim. 25 yaşında ne yaptın da bu kadar borca battın, iflas ettin? Daha 25 yaşındasın, git inşaatlarda taş taşı, çalış, Türkiye’de iş kıtlığı mı var? Eğer gerçekten çalışmaya niyetin varsa Türkiye’de iş bulamamak diye bir problem olmaz. Bakmayın siz işsizlik oranı %14, 3,5 milyon işsiz var safsatalarına. Onların hepsi yağlı kaymaklı iş arayan, sabah gideyim akşam geleyim, keyfimi keyf edeyim türünden iş arayan rahat insanlar. Herkesin gözü yükseklerde, herkes general olmak peşinde, asker aradığınız zaman bir Allah’ın kulunu bulamıyorsunuz.

Ben sana bir abi tavsiyesinde bulunayım. Sen bugün böbreğini satsan, iki üç sene sonra eline geçecek parayı bitirirsin, bu sefer ciğerini satmaya çalışırsın. Mentalite meselesi bu. Önce elindekiyle yetinmesini öğrenmen, tutumluluk felsefesini kazanman gerekiyor. Tasarruf eden adam da senin düştüğün duruma düşmez. Hayatta çok çalışarak ve tasarruf ederek bir çok problemin üstesinden gelirsin, üstesinden gelemeyeceğin sağlık, sakatlık, ölüm gibi problemler için de sigorta yaptırırsın. Tavsiyem sana değil, senin bu düştüğün duruma düşme potansiyeli olan diğer arkadaşlaradır.

Böbrek konusunda yazdığımız diğer yazılar:
Böbrek Nakli ve Organ Satışı
Bobrek Hastaliklari ve Nakli
Organ Bagisi
Bobrek Piyasasi Read More!

Böbrek Satmak istiyorum veya Satın Almak istiyorum Diyenler Okusun

Bu özet kullanılabilir değil. Yayını görüntülemek için lütfen burayı tıklayın. Read More!

Böbrek Nakli ve Organ Satışı

Organ bağışı yapmak iyi hoş bir olay da insanımız için hiç de cazip olmayan bir hadisedir. Böbrek nakli konusunda yazdığım yazıdan sonra bu konuda biraz daha araştırma yaptım. Geçenlerde de çok büyük miktarda borcu olan birisi internetten bizim organ bağışı konusunda yazdığımız yazıları görmüş olacak ki böbrek nakli ve satışı işinde kendisine aracı olabileceğimizi düşünerek bir dizi mesaj atmıştı. Organ satışı yasadışıdır, açıkca söyleyelim, biz bu işlerin ticaretini yapmıyoruz, teşvik de etmiyoruz. Tam olarak ne söylediğimizi öğrenmek için Ekonomide Hurafeler ve Gerçekler kitabımızı okumanız gerekiyor. Bu yazıda Türkiye ile ilgili bir kaç istatistik vereceğim.

Ihlas haber’in bu konuda bir kaç tane haberini kaynak göstereceğim. Birincisi Türkiye’de organ ve doku bağışı yapanların %80’inin aile fertleri olduğunu, bir kişiden 12-13 farklı hastaya yetecek kadar organ bağışı yapılabileceğini anlatıyor.  Ikinci haber organ mafyası tarafından kaçırılan çocuklardan bahsediyor. Yani organ bağışı konusunda bir düzenleme yapılmaması organ hastalarının yanında organları için kaçırılıp öldürülen masumların da zarar görmesine neden oluyor. Vebali hükümetin boynuna.  Üçüncü haber 10 aylık beyin ölümü gerçekleşmiş bir bebeğin 5 yaşındaki karaciğer hastası olan çocuğa hayat verdiğinden bashediyor.

Dördüncü haber organ mafyası olarak adlandırılan ama aslında organ arabulucusu olan bir çetenin çökertildiğini söylüyor. Bu çete organlarını satmak isteyen kişilere 20 ile 80 bin lira arasında ödeme yapıp, organları 200 bin liraya satıyormuş. Aradaki farkı da cebe atıyorlarmış. Devlet bu işe çözüm bulmadığı takdirde bu kişiler de bu işi Türkiye’de olmazsa Asya’da, Asya olmazsa Afrika’da yapmaya devam edeceklerdir. Sistemi devlet kursun, aradaki fark organ çetesine değil devletin sağlık sistemine ve organ bağışlayanlara gitsin.  Çeteyi çökerterek böbrek nakli yapılmasına engel olunan çocuk öldüğü zaman vebali kimin boynuna olacak siz söyleyin?

Beşinci haber sadece böbrek ticaretine aracı olanların değil, böbrek alan ve satanların da suç işlediğini belirtiyor. Çete lideri için 651 yıl hapis cezası istenmiş. Organ alan ve satanlar hakkında ise 8 ile 15 yıl arasında hapis cezası işlenmiş. Trafikte 200 km hız yapıp başkalarını resmen öldürenler, maçlardan ve düğünlerden sonra tabancasına sarılıp havaya ateş ediyorum diyerek yüzlerce kişileri öldüren magandalara bu kadar ceza verilmiyor. Organ satın alıp kendilerinin ve çocuklarının hayatını kurtarmaya çalışanların maruz kaldığı muameleye bir bakın.

En güzel haberi en sona sakladım. Türkiye’de 50 bin kişi dializ makinesine giriyormuş. Bu sabah yazdığım Böbrek hastaliklari ve nakli başlıklı yazıda benim yaklaşık olarak hesapladığım rakam kaçtı bir bakar mısınız? Türkiye’de her yıl sadece 800 tane böbrek nakli yapılıyormuş. Arada sırada bazı bilgisiz vatandaşlar hastaneye gelerek “böbreğimi satmak istiyorum, alır mısınız” diye soruyormuş. Muhtemelen sonra bu kişiler organ ticareti işiyle ilgilenenlere bir şekilde ulaşıyorlardır. Hatta aslını sorarsanız senede yapılan 800 böbrek naklinin %80’i aile fertleri tarafından bağışlandığına göre demek ki organ ticaretinin boyutu en fazla senede 160 tane böbrektir. Tanesi 200 bin liradan 30 milyon lira yapar. 50000 dializ hastasının senelik devlete maliyeti ne imiş peki? 1 milyar dolarmış. Yani bizlerden toplanan vergilerin 1 milyar doları dializ makinesi ve ilaçları satan Amerikalı ve Avrupalı şirketlere gidiyor demektir. Böbrek işini biz yapalım, onların parası bize aksın. Hastalarımız da acı çekmekten kurtulsun, çocuklar babasız, anneler çocuksuz kalmasın. Vebali kanunları düzenleyebilecek gücü olup da düzenlemeyenlerin boynuna. Read More!

Bobrek Hastaliklari ve Nakli

Bobrek hastaliklari, organ bağışı ve nakli konularına daha önce Ekonomi Türk blogunda hiç bir yerde değinilmediği kadar değinildi. Böbrekle ilgili şikayetler arasında bobrek agrisi, bobrek iltihabi, bobrek tasi, bobrek yetmezliği ve böbrek kanseri yer almaktadır. Böbrek ağrısı, iltihabı ve özellikle böbrek taşı düşürmesi her ne kadar çok acı verici olsa da böbrek hastalıkları arasında kritik öneme sahip olan böbrek yetmezliği neticesinde hastaların yıllarca dializ makinasına bağlı kalarak yaşamak zorunda olmasıdır.

Türkiye’deki durum hakkında çok bir bilgim yok. Hastalık hastalıktır, insanların yakalanma olasılığı aşağı yukarı aynıdır şeklinde kaba bir varsayım yaparsak Türkiye’de yaklaşık 50,000 böbrek yetmezliği çeken yaşlı hastanın olması lazımdır. Nasıl hesapladığımı açıklayayım. Amerika’nın nüfusu 300 milyon civarında ve böbrek yetmezliği neticesinde dializ hizmeti alan yaşlı hasta sayısı 330.000 (kaynak, sayfa 180), yani her 1 milyon kişiden 1100’ü böbrek yetmezliği çekiyor. Amerika’daki böbrek bağış oranları Türkiye’den çok daha yüksek, bu da hasta sayısını bir miktar azaltıyor. Öte taraftan Türkiye’deki tedavi olmadıkları için hayatını kaybedenlerin sayısının daha fazla ve yaşlı sayısının daha az olduğunu da varsayarsak ve Türkiye’de her 1 milyon kişiden 700 tanesinin bu hastalıktan muzdarip olduğunu varsayarsak, böbrek nakline ihtiyaç duyan yaşlı hasta sayısı 50000 çıkar. Amerika’da yaşlı hastalara (emekliler bunlar) devlet baktığı için ve bu konuda rakamlar halka açık olduğu için bu grubu baz alıyorum.

Aklınıza gelecek ikinci soru ise bu hastaları tedavi etmenin maliyeti nedir sorusudur muhtemelen (ya da bir kısmınız “böbrek dediniz de karnım acıktı, akşam yemeğinde ne yiyeceğiz acaba” şeklinde de düşünüyor olabilir :) Bilmiyorum açıkcası. Amerika’da bu rakamın $13 milyar civarında olduğunu hesaplıyorum ama bu rakam Türkiye için nedir tahmin etmekte zorlanıyorum. Ancak Amerika’da hem ilaçların hem kiraların hem de işçilik ücretlerinin ve doktor maaşlarının çok daha fazla olduğunu bildiğimden Türkiye’deki maliyetler Amerika’nin %25’i civarındadır diye tahmin ediyorum ama bu rakam %20-40 arasında olabilir. Diğer bir şekilde ifade edersek Amerika’da bir hastanın senelik dializ masrafı $40000 iken Türkiye’de bu rakam $10000 civarındadır.

Lafı nereye getireceğimi tahmin etmiyorsunuzdur. Daha önce burada gündeme getirilen Türkiye’yi böbrek nakli konusunda dünya lideri yapacak görüşler ortaya atılmıştı. Blogumuzun gelecek ay piyasaya çıkacak olan “Ekonomide Hurafeler ve Gerçekler” başlıklı kitabında böbrek ve organ bağışı konularına genişce değiniyoruz. Kitapta önerdiğimiz sistemlerin detaylarına değinmeyeceğim ama bunun sonucunda ekonomimize olacak katkıdan bir miktar bahsedeceğim.

Sadece Amerika’da böbrek yetmezliği çeken böbrek hastalarının dializ masrafları için senede $13 milyar harcanıyor. Avrupa’daki rakam da $8-9 milyar civarındadır diye düşünüyorum. Japonya’daki rakamlar hakkında bir fikrim yok ama onların da $3 milyar civarında olduğunu varsayarsak bu iş için gelişmiş ülkelerde en azından $25 milyar para harcandığını hesaplayabiliriz. Harcanan para bir tarafa haftada 2-3 defa saatler boyunca dializ makinasına bağlanmak, damarlarınızda kimyasal maddelerin dolaşması ve çektiğiniz acı da cabası. Bu işin en etkili tedavi yöntemi ise böbrek nakli. Bir şekilde Türkiye’de tüm dünyadaki yaşlı hastalara yetecek kadar böbrek bulduğumuzu varsayalım (nasıl olacağını kitapta anlatıyoruz). Türkiye’de böbrek nakli fiyatlarını gelişmiş ülkelerdeki senelik dializ maliyetinin %80’i şeklinde belirlersek bu işlemden dolayı ekonomimize her sene $20 milyar kazandırabiliriz.

Bu sadece yaşlı hastalara böbrek naklini kapsıyor, karaciger ve diger organlarin naklini ve böyle bir endüstri ortaya çıkmasının yan faydalarını hesaba dahi katmıyor. Yaşlı hastaları baz almamızın nedenlerinden bir tanesi de devletler seviyesinde ikili bir anlaşma yaparak toptan fiyatlandırma yoluna gidebilecek olmamız. Yani Amerika devletiyle senelik $10 milyar karşılığı tüm ihtiyaç duyan 65 yaşının üzerindeki hastaların böbrek nakli işini biz üzerimize alacağız. Benzer bir anlaşmayı da daha sonra Avrupalı ve Japonlarla da yapabiliriz. Ayrıca hasta başına Amerikan devletinin ödediği ücreti hesaplayıp buna %50 prim ekleyerek böbrek naklini parası olan tüm dünya insanlarının hizmetine de sunabiliriz.

Devlet emeklilere zam yapıp emeklilik sisteminde olmayan 50 milyarlık ekstra ödemelere 3 milyar daha eklemek yerine bahsettiğimiz organ nakli sistemini nasıl hayata geçirebiliriz ve ülkemizle gelişmiş ülkeler arasındaki farkı nasıl azaltabiliriz diye çalışma yapsa daha iyi olmaz mı? Read More!

Bir Karaciger Kac Dolar Eder?

Muhittin Firduman'in iki hafta once bir yazi yazacagini duyurmustuk ama vakit darligindan dolayi yazi yazmaya firsat olmadi. Onun yerine kisaca soylemek istediklerimizi soyleyelim.

Japon mafyasinin uyesi herifin bir tanesinin karacigerinin degismesi gerekiyor. Adam da FBI ile anlasip Amerika'da bu islemi yaptirmaya karar veriyor. FBI'a Amerika'daki mafya baglantilarinin listesini verecegi sozunu veriyor, bunun karsiliginda da Amerika'ya girmesine izin veriliyor.

Adam Los Angeles sehrinde bulunan UCLA (universitesinin) hastanesine geliyor. Normalde karaciger transferi icin siraya girmeniz ve ortalama 3-4 yil sirada beklemeniz gerekiyor. Tabii sirada beklerken bir suru insan da sizlere omur obur tarafi boyluyor. Bu islemin toplam maliyeti $400,000 civarinda seyrediyormus. Cogu zaman bunu devletin veya ozel sektorun sundugu saglik sigortasi karsiliyor. Ama bizim Japon uyanik, UCLA hastanesine $1 milyon oduyor ve listenin basina geciyor. Bu arada baska birinin hakkini yemis oluyor ve o kisi de hayatini kaybediyor.

Borsa Nasıl Oynanır  inovasyon nedir    Borsa Yorumları    Petrol Fiyatları    Bilgisayar Nedir

Bunu ortaya cikaran Japonya'da yasayan Amerikali yahudi bir gazeteci. Mafya gazeteciye bunu haber yapmamasi icin $500,000 oneriyor, gazeteci kabul etmiyor.

Simdi ben isin etik detaylarina vs. girmeyecegim. Parayi veren dudugu caliyor, karaciger transferinin bedeli 1 milyon dolar oluyor. Olme riskini goze alip siraya giriyorsaniz bunun maliyeti 400 bin imis. Bu fiyatlari kullanarak ne yapacaginizi ogrenmek istiyorsaniz 3 ay icerisinde yayinlanacak kitabimizi okumaniz gerekiyor.

Read More!

Organ satışı serbest olsun

4 Nisan tarihli Hürriyet gazetesindeki habere göre, daha önce CNN’deki ’Larry King Show’ programına çıkarak böbrek hastası olduğunu ve gereken böbreği bulmanın çok uzun süreceğini hatırlatarak "Bana yardım edin" diye yalvaran Natalie Cole, bu isteğini konser vermek için geldiği Milano’da tekrarlamış.
Tüm dünyada böbrek nakli için bekleyen onbinlerce insan var. Maalesef bu talebi karşılayacak düzeyde organ bulunamadığından, birçok hasta sıra kendisine gelmeden ölüyor.
Bu durum bir iktisatçı bakış açısıyla değerlendirildiğinde basit bir talep fazlası sorunu. Çözümü de basit: fiyatların yükselmesi. Ancak mevcut sistemde bu mümkün değil. Çünkü dünyanın hemen her yerinde organ ticareti yasak. Organ arzı sadece bağışlara dayanıyor. Yani organı veren karşılığında sadece bir başkasına yardım etmenin manevi hazzını elde ediyor. Tabii bu durumda organ arzını talebi karşılayacak kadar arttırmak mümkün olmuyor. Halbuki bir de organlarını bir bedel karşılığında başkalarına vermeye razı olanlar var. Organ ticareti yasal olmadığı için bundan yararlanamıyoruz. Organ ticareti yasal hale getirilse, bedelini ödeyen herkesin ihtiyacını karşılayacak kadar organ bulmak mümkün olabilir.
Bu önerinin kulağa hoş gelmediğini biliyorum ama bu yöntemin birçok avantajı var. Tabii ki en büyük avantajı birçok insanın hayatının kurtulması. Bunun yanında sigorta şirketlerini diyaliz gibi uzun süreli ve yüksek maliyetli tedavilerden de kurtarıyor. Bu nedenle sigorta şirketleri bu nakillerin bedelini memnuniyetle karşılayacaktır.

Kapitalizm Kapitalist nedir  Faşizm nedir?  Fraktal Nedir  Kırmızı Başlıklı Kızın Hikayesi  Çernobil Faciası

Günümüzde birçok hasta, yasadışı olmasına rağmen, denetimlerin zayıf olduğu ülkelerde, sağlıklı olmayan koşullarda organ nakli yaptırmaktalar. Organ satışının yasallaşması halinde hem nakiller daha sağlıklı koşullarda gerçekleştirilecek hem de organını satanların eline organ simsarlarından daha fazla para geçecektir.
Organ satışına karşı yapılan en önemli eleştiri bu işin satan tarafında sadece fakirlerin olacağıdır. Doğrudur. Organ pazarı birçok tek böbrekli ama cebinde yaklaşık 15-20 bin dolar para olan fakirler yaratacaktır. Bu durum çift böbrekle ama cebinde beş para olmadan dolaşmaktan daha mı kötüdür?
Bana kalırsa organ nakli hemen yasallaştırılmalıdır. Hatta bu işi ilk yapan ülke olmak Türkiye’ye diğer ülkeler karşısında ciddi bir avantaj sağlayacak, ilk olmanın bütün meyvelerini toplayacaktır. İstanbul Menkul Kıymetler Borsası var. Neden bir İstanbul Böbrek Borsası da olmasın? Read More!

Ali Dincer ve Organ Bagisi

CHP Bursa milletvekili Ali Dincer hayatini kaybetmis. Uzuldum. Ali Dincer ile bundan 13-14 sene once bir soyleside tanismistim, etrafindakileri motive eden, akli basinda, ne konustugunu bilen bir insandi. Ortalamanin 3 standart sapma uzerinde bir CHP'liydi. Hurriyet'in haberi vesilesiyle gecen zaman icerisinde neler yaptigi hakkinda biraz fikir edinebildim.

Ali Dincer gecenlerde organ nakline ihtiyac duymus. "Sansi" yaver gitmis ve organ bulmus, niye "sansli" diyoruz kendisine? Hurriyet acikliyor:

"Başarılı ameliyatın ardından tedavi süreci olumlu geçen Dinçer 31 Ocak'ta TBMM'ye gelerek Genel Kurul oturumuna katıldı. Bunun hemen ardından da Meclis kürsüsüne çıkan Dinçer, organ bağışı çağrısı yaptı. Dinçer, sağlığı ile ilgilenen Cumhurbaşkanı Ahmet Necdet Sezer, TBMM Başkanı Bülent Arınç, Başbakan Tayyip Erdoğan, bakanlar Kurulu üyeleri ve milletvekillerine teşekkür ettiği konuşmasında, organ naklinin önemine işaret etti ve Türkiye'de yüz binlerce insanın organ nakli beklediğini, buna karşılık yılda sadece 140 kişinin organ bağışında bulunduğunu söyledi."

Bütçe Nedir    iktisat Nedir    Borsa Yorumları    Kredi Faiz Oranları    Türkiyede Ödenen Vergiler, Vergi Türleri

Turkiye'deki durum benim dusundugumden daha da vahimmis. Demek sadece ve sadece 140 kisi organ bagisi yapiyormus. Neyse, Hurriyet'in haberine devam edelim:

"Dinçer, Belçika'da sadece organını bağışlamak istemeyenlerin dilekçe verdiğini anımsatarak, "Bu ülkede organ bağışı sorunu yok. Biz de bu konuda yeni tedbirler almalıyız" dedi. Organ bağışının bir merkezden yürütülmesi için kurul oluşturulmasını da öneren Dinçer daha sonra düzenlediği basın toplantısında da şunları söyledi:

"Nasıl askerlik doğal, zorunlu bir vatan göreviyse organ ve doku bağışı da böyle olmalıdır. Ulusal Organ Nakli Kurumu kurulmalıdır. Bu kurum, organ bağışlarını düzenleme, alma, nakil yapılacak merkezlere ulaştırma işlerini üstlenmeli, organ bağışı sağlayan, nakil yapanları maddeten desteklemelidir.""

Boylece Belcika'daki uygulama hakkinda da bilgi sahibi olduk.

Bakiniz, benim veya tanidigim hic kimsenin organ bagisina ihtiyaci yok. Basima geldi de organ bagisi meselesini o yuzden surekli gundeme getiriyorum diye bir durum da yok. Insanlarin organlarini bagislamasi (veya denetimli bir piyasada satmasi) ekonomik faydayi arttiracak bir faaliyet. Yine de gerek politikacilarimiz olsun gerekse de 140 kisi disinda halkimizin tamami olsun baslarina gelmedikten sonra organ bagisi isine sicak bakmiyorlar.

Bir de bu ulkedeki insanlarin %60'i kendisine musluman diyor, bir kismi ise muslumanlik adina hristiyanlarin veya onlarin kitabini satanlarin bogazini kesiyor. Madem muslumansiniz, binlerce dolar parayi hacca gitmeye harcayacaginiza faydali islerde kullansaniz, organlarinizi bagislasaniz kolunuz mu kopar?

Bir ustteki paragrafi dikkate almayiniz lutfen. Insanlar istediklerini yapmakta serbesttirler. Benim amacim sadece yeri geldigi icin laf sokmakti, yoksa insanlarin paralarini en iyi sekilde nasil degerlendirecegini en iyi kendileri bilir. Ayrica hacca gitmenin "bonus"u daha fazla, ote yandan Kuran'da organ bagislamakla ilgili promosyon var mi bilemiyorum. (Bu son ifade Amerika'da bir universitede hocalik yapan ekonomist bir arkadasima aittir, bilginize sunulur) Read More!

Organ Bagisi Israil Modeli

Aslinda modeli oneren Marginal Revolution'in yazarlarindan Alex Tabarrok. Serbest piyasada organlarin alinip satilmasini nefsine yediremeyenler icin alternatif bir cozum onerisi uretmis. Cozum, organ bagisi yapmaya dini ya da baska bir sebeple karsi cikan birisi neden baska insanlarin bagisladigi organlardan yararlansin sorusundan ortaya cikiyor. Yani organini bagislamamis bir kisinin diger insanlarin bagisladigi organlardan faydalanmasina izin vermeyerek isin talep yonunu kisiyoruz. Insanlar gelecekteki organ alamama riskini azaltmak icin simdiden organlarini bagislama yolunu sececeklerinden isin arz yonunu arttiriyoruz. Neticede organ kitligi azalacaktir. Sistemin kritik bir mekanizmasi ise sudur: organlarini bagislayan kisiler 1 sene bekleme suresinden sonra eger ihtiyaclari var ise bagislanan organlar icin siraya girebileceklerdir. Yoksa insanlar onceden bagis yapma yolunu secmeyeceklerdir.

EFT Nedir?  Faşizm nedir?  Özel Üniversiteler  Devlet Üniversiteleri  Türk Bilim Adamı

Israelde uygunlanmak istenen modele bu sayfadan ulasabilirsiniz.

Bu sistem organ kitligini tamamen ortadan kaldirmayabilir ama mevcut sistemden daha iyi sonuclar ortaya cikaracaktir. Read More!

Organ Bagisi

Bir zaman once Ekonomix organ nakli ile ilgili bir yazisinda bir bobrek piyasasi kurukmasinin faydalarindan bahsetmisti. Olumlu/olumsuz epey tepki toplamisti.

Kennedy Institute of Ethics Journal dergisinin Eylul 2006 sayisinda bobrek nakli ve bobrek bagisi hakkinda Alireza Bagheri tarafindan ilginc bir makale yayinlandi. Konumuza katkisi olur diye bugunku yazimda bu makaleye deginmek istiyorum.

Istatistiklere gore Amerika’da her gun yaklasik 18 hasta organ transferi icin beklerken hayatini kaybediyormus. Organ transferi icin bekleyen hasta sayisi toplam 93 bin kisiymis. Bunlarin cogu bobrek nakli icin bekleyenler. Ne yazik ki bobrek transferine ihtiyac duyan her 4 hastaya karsi bobregini bagislayan sadece bir iyiliksever bulunabiliyormus.

Tutumluluk Nedir    Nükleer Enerjinin Zararları    Nükleer Kirlilik    Nükleer Nedir    Fraktallar    Sosyalizm Nedir

Buna karsilik Iran’da hic bir hastanin bobrek transferi icin beklerken hayatini kaybetmedigi, ulkede bekleme listesi diye bir seye gerek olmadigi belirlenmis. Ihtiyac duyan herkese organ transferi yapilabiliyor. Sebep, Iranlilarin daha mi cok iyilikserver olmasi? Hayir. Bu basarinin arkasinda Iran'da 1999 yilindan beri uygulanan ve organini bagislayan kisiye para yardimi yapilmasi (compemsated donations) modeli yatmakta.

Irandaki sistemde organ bagislamak isteyenler ve organa ihtiyac duyanlar Charity Foundation for Special Diseases (tabii vakfin ismi Ingilizce degil, Turkcesi Ozel Hastaliklar Vakfi oluyor galiba) isminde bir vakfa basvuru yapiyorlar. Bu vakif bagis sahiplerine 1090 dolar tutarinda bir odeme yapiyor, ki bu para Iran’da kisi basina dusen milli gelirin ucte biri. Kimin kime bagis yaptigi gizli tutuluyor.

Yapilan arastirmaya gore organ bagislayanlarin yuzde 80’i, organ nakli yapilanlarin yuzde 50’si fakir. Bu model sayesinde 1999 yilindan bu yana organ transferi icin bekleme listesi ihtiyaci ortadan kalkmis.

Turkiye'de ayni model uygulanabilir mi? Bilmiyorum. Eger bunu radikal bir teklif goruyorsaniz, en azindan sunu yapabiliriz. Her surucu ehliyeti icin basvurana (olumu halinde) organ bagiscisi olmak isteyip istemedigi sorulabilir. Bu programi cazip kilmak icin, katilanlardan ehliyet ucreti alinmaz. Bagisci olmak isteyenlerin ehliyetine ozel bir isaret konur. Bu kisilerin organlari, eger hayatlarini kaybederlerse, aile ve akrabalarinin izni olmadan alinir ve ihtiyac sahiplerine verilir. Read More!

Bobrek Piyasasi

Amerika'da insan organlarinin alinip satilmasi yasak, tibbi olarak organa ihtiyac duyanlar organ bankasinda siraya girerek organ bagislayan kisilerden organ gelmesini bekliyorlar. Bu arada sira size gelmeden olurseniz o da sizin sansiniza, maksat esitlik bozulmasin.

Greg Mankiw blogunda bu konuda yorum yapan bir yaziya link vermis. Yazar Amerika'da her yil 4000'in uzerinde kisinin bobrek kuyrugunda beklerken hayatini kaybettigini yaziyor. Bu rakamlari duyunca kiminiz "oh olsun Amerika'lilara, Ortadogu'da yaptiklari yanlarina kar kalmaz insallah" diyordur. Ya da adamlarin bu durumuna uzulenler de cikabilir. Ama biz oyle dusunmuyoruz. Verimsizlik olan bircok durum piyasa mekanizmasi ortaya konarak cozulebilir. Iste bir tasla onbes kus vuracak projemiz.

Turkiye'de organ ticaretinin yapilmasi icin yasa degisikligi yapilip bu konuda tek yetkili kurum olarak Turkiye Organ Hastenesi belirlenir. Bu hastane cesitli organlarda fiyatlarini duyurur ve bu fiyatlardan alim satim yapar. Biz bobrek icin ornegimizi verelim, siz diger organlarimiz icin ornekleri kendiniz bulun. Mesela bobregin spot fiyati $100000, bir aylik bekleme suresi icin fiyati $50000, iki ay bekleme icin $40000, uc ay bekleme icin $35000, dort ay bekleme icin $30000, 6 ay ve daha cok bekleme icin ise $25000 olarak belirlenir. Niye boyle bir fiyatlamaya gittik? Bu size ev odevi olsun.

Bobrek bagislayan vatandaslarimiza da bobrek basina $20000'lik odemeyi trink nakit olarak yaparak olayin arz tarafini halletmis oluruz. Boylece trafik kazasinda hayatini kaybeden kisilerin ailesi organlari satarak yetim kalan cocuklarin gelecegini bir bakima garanti altina alabilir. Veya gerizekalilik yaparak kredi kartina yuklenen, sonrada odeyemeyen vatandaslarimiz bobreklerini satarak borclarini kapatabilirler.

Isin talep boyutuna bakarsak Amerika'dan bize her sene 4000'den cok daha fazla sayida hasta gelecektir. Niye? Bunu da ev odevi olarak verirdik ama cok odev olmasin diye burada cevaplayalim. Insanlar hayatlari konusunda risk almak istemezler, Amerika'da ortalama 5 yil sira beklemek durumundasin. Hem hayatinizi kaybetme riski var, hem de haftada 3 gun, 4 saat bir makina'ya baglanmaniz ve eziyet cekmeniz gerekiyor. Bir seferde $25000 dolar verip tum bu dertlerden kurtulmayi isteyecek bir cok insan olacaktir. Ben bu rakamin senede 10000 civarinda olacagini tahmin ediyorum. Ayrica dunyanin diger ulkelerinden de bir bu kadar kisinin ulkemize gelecegini tahmin ediyorum.

Bu isin getirisi nedir? Sirf organ satisindan senede 1 milyar dolarin uzerinde bir gelir elde edebiliriz. Ayrica binlerce kisiye is imkani acarak issizlik oranini da dusurebiliriz. Turizm gelirleri de cabasi. Ayrica organ ticaretine taraf olacak halkimiz daha cok alt gelir grubundan olacagi icin gelir dagiliminda da ilerlemeler saglayacagiz. Hatta alt gelir grubundaki halkimiz bobrek satisindan elde edecegi parayi sermaye yaparak zenginler kervanina da katilabilirler. Bobrek organ ticaretinin sadece bir ayagi. Daha geride karaciger, kalp, vs. gibi organlar var. Hayir, yabancilarin beyin nakline ihtiyac duyacaklarini zannetmiyorum cunku cogu "siz Turkler bu kafayla hayatta adam olamazsin" diye dusunduklerinden boyle bir ise yanasmayacaklardir. Gerci Avrupalilar da Turkler icin "cigeri bes para etmez bir millet" diye dusunuyor ama biz bu sosyal konulara girmeyi baska bir zamana birakiyoruz.

Nerede kalmistik? Evet, diger organlarin da transferini goz onune alirsak Turkiye dunyanin organ transfer merkezi konumuna yukselecektir. Bir muddet sonra diger ulkelerden insanlar diger tip hizmetlerini de almak ve tedavi gormek icin Turkiye'yi sececektir. Boylece cok kisa zamanda bu endustriyi 10 milyar dolar civarinda bir buyukluge ulastirabiliriz.

Ote yandan ayni kanun degisikligi icerisine "stem cell research" vs. gibi konularin da serbest birakilmasini eklersek, ulkemiz tib dalinda bilim adamlarinin cenneti haline gelecektir. Ama bu konuya da baska bir zaman deginiriz.

Gordugunuz uzere biz de cozum cok, yeter ki yapmak isteyen birisi ciksin. Oysa bizim milletimiz buna da karsi cikar. Herhalde bu onerimize ilk soyleyecekleri sey "dusuk kur, yuksek faiz politikasindan vazgecelim, cari acigi finanse etmek icin milletin cigerini bile satmayi onerebiliyorsunuz, yaziklar olsun size" olurdu. Bizim de cevabimiz acik, siz bu kafayla giderseniz beyin nakli pazarini da Cinlilere kaptirirsiniz!!!

Son soz: Biyik nakli piyasasinda bizimle kimse rekabet edemez ama, dogustan comparative advantage'imiz var!!

Borsa Yorumları
Altın Yorumları
Borsa nedir?
Borsa nasıl oynanır
Hisse Yorumları
Ekonomi nedir
Fraktallar
Fraktal nedir? Read More!