Turkiye'nin Ekonomik Durum Analizi

Serhan Cevik son yillarda gerceklestirdigimiz ekonomik degisimin analizini yapmis. Bizim de degisik kereler soylediklerimizin bir kopyasi. Yazida "yeni" veri olarak yabancilarin giderek artan miktarlarda tahvil ve bonoya yatirim yaptigi belirtiliyor.

EFT Nedir?  Faşizm nedir?  Özel Üniversiteler  Devlet Üniversiteleri  Türk Bilim Adamı Read More!

Asaf Savas Akat'a Tavsiye

Ben tavsiye vermesine verecegim de, once Serhan Cevik'in isim vermeden Asaf Savas Akat'a yazdigi yazidan bahsetmek istiyorum. Serhan Cevik dunku "Gizemli Vejeteryan Talep Balonu" yazisinda resmen dalga gecmis adamla. Serhan diyor ki "Adam gecen sene resesyona gittigimizi ima eden yorumlar yapiyordu, sonunda ekonominin %7.4 buyudugu anlasildi. Sonra, birdenbire, ekonominin asiri isindigini soylemeye basladi" diyor.

Serhan, Asaf Savas Akat'in nasil tahmin yaptigini anlamadigi icin saskinliga dusmus tabii ki. Ben bu "bilmece"yi aylar oncesinden cozdum. Akad ekonomik tahmin yaparken zaman serisi analizi yontemini kullaniyor. Problem su ki, kullandigi modeller en yakin gecmisteki verilere en buyuk agirligi vererek ve trendi gelecege dogru uzatarak isliyor. Biraz teknik oldu bu aciklamam, sizin anlayacaginiz dilden bir daha anlatmayi deneyeyim. Akad Ispanya-Tunus macini izliyor diyelim, 30. dakikada Akad Tunus'un onde olmasina bakarak Tunus bu maci 2-0 alir diye tahmin yapar; sonrasinda mac devam ederken ikinci yarida Ispanya 2-1 one gectigi zaman ise "yeni verilerin isiginda" Ispanya maci 3-1 veya 4-1 kazanir diye tahmin yapar ve mac bittigi zaman yine her zamanki gibi macin sonunda dogru tahmini yapmis olur. Ekonomik bilgisine soyleyecek laf yok, universitede ders veriyor. O yuzden yaptigi tahminlerden sonra o tahmini destekleyecek bir ekonomik aciklama bulmasi da cok zor olmuyor.

Tutumluluk Nedir    Nükleer Enerjinin Zararları    Nükleer Kirlilik    Nükleer Nedir    Fraktallar

Ekonometri veya zaman serisi analizi bazli tahmin yapanlar cogu zaman yanilirlar. Bakin Salih Neftci bugunku yazisinda "Bir zamanlar ekonometrik modelleri kullanarak tahmin üretmeye çalışırdık. Ne yazık ki veriler insanın en fazla birkaç ay sonrasını görmesine yariyor." diyor. Gerci Neftci burada itiraf edememis yaptigi tahminlerin bir ise yaramadigini ve kimse bir ay sonrasiyla ilgili tahminleri duymak istemiyor diyerek kilif uydurmaya calismis ama dogrusu su ki bu yontemler pek bir ise yaramiyor. O yuzden de Neftci bu yontemleri terk etmis. (Madem kimse ilgi duymuyor niye simdi bile bir iki ay sonrasina yonelik tahminlerde bulunuyor?)

Neyse konu dagiliyor, Serhan Cevik'in analizine donelim. Serhan diyor ki Akad ve saz grubu son gunlerde enflasyondaki artisi delil gostererek bir ic talep balonu olustugunu iddaa ediyorlar. Kendisi de gitmis ve bizim tuketici talep sepetinin %27.7'sine denk gelen gida urunleri kategorisindeki fiyat artislarini incelemis. Bu kategori proses edilmis ve proses edilmemis gida urunleri diye ikiye ayriliyor, ikisinin de agirligi asagi yukari ayni. Simdi eger Akad'in iddaa ettigi gibi bir talep kaynakli balon varsa bu iki gruptaki fiyat artisinin da asagi yukari ayni olmasi gerekir degil mi? Oysa proses edilmemis gida urunlerinin (taze meyve ve sebze) fiyati yilbasindan bu yana %11.4 artmis, proses edilmis gida fiyatlari ise sadece %2.3 artmis. Gizemli vejeteryan talep balonu basligi da buradan geliyor, "Turkler ilginc bir sekilde sebze ve meyveye olan taleplerini arttirarak enflasyonun patlamasina neden olmus olmali" diyerek Asaf Savas Akad ile dalgasini geciyor. Ilk kez boyle bir durumla karsilasmiyoruz diyor, bu kis citir citir donarken bunun acisinin yaza dogru sebze ve meyve fiyatlarinda kendisini gosterecegini bilmeliydiniz diyor, yani fiyat artisi talep degil arz kaynaklidir diyor.

Baskasinin yazdigi yaziyi da anlatmak cok zor oluyur canim. Neyse, yazinin basinda soz verdigim tavsiyemi yapayim. Ekonomik tahmin yapacaksaniz teorik bir model kurarsiniz ve bu modele dayanarak tahmin yaparsiniz. Dandirik zaman serisi bazli modellerin yaptigi tahminlere kilif olacak ekonomik teori uretmeye calismamalisiniz, yoksa madara olursunuz. Read More!

Salih Neftci vs. Serhan Cevik

Salih Neftci bugunku yazisinda "Butun bu yasananlari ongorenlerden olmamiza ragmen ne zaman bitecegini bize sormayin, cunku biz de saskinlik icerisindeyiz" diyor. Daha once defalarca Neftci'nin ongorulerini tartistik. Genel olarak yillardir negatif tahmin yapmasina ragmen kisa vadeli tahminlerinin bir haftasi bir haftasini tutmuyordu. Her sene her sene "balon bu sene sonecek" diye tahmin yaparsaniz elbet bir gun yaptiginiz tahmin dogru cikar, buna finans dunyasinda "bozuk saat bile gunde iki defa dogru zamani gosterir sendromu" denir. Bunda boburlenecek bir sey yok. Madem o kadar iyi biliyordun bulsaydin kendine zengin iki tane musteri yatirsaydin soyle $500 milyon- $1 milyar ondan sonra da zengin olsaydin. Hedge fund yoneticileri boyle yapiyorlar. Iyi bir fikri olan kimse zengin yatirimcilari ikna edip onlarin parasini bir sureligine yonetirler, bunun karsiliginda da yonettikleri paranin %1'ini ve kazandirdiklari paranin %20'sini ucret olarak alirlar. Kendini ispatlamis Hedge fon yoneticileri bu soyledigim rakamlarin 2 katina kadar ucretlerini cikarabilir; kendini ispatlamamis hedge fund yoneticileri ise bunun %25'i kadar bir ucret elde edebilir. $1 milyar dolar ve senelik %30 getiri uzerinden hesaplayalim bakalim Neftci'nin ne kadar para kazanabilecegini: sabit $10 milyon + $300 milyonun %20'si olan $60 milyon= $70 milyon. Bu varsayimlar altinda Salih Neftci $20 ile $70 milyon arasinda bir para kazanabilirdi. Boyle bir para kazandi mi? Hayir. Niye? Cunku Salih Neftci'nin kredibilitesi yok, kredibilite yok ise musteri yoktur, musteri yoksa para yoktur.

Iflas Nedir  Borsa Nedir  Hisse Senedi Nedir  Risk Nedir  Libor Nedir  Ikame Etkisi Nedir

Salih Neftci gibi tahmin yapan onlarca cok daha meshur ekonomist bulmak mumkun, bunlar yillardir finansal afet tahminleri yapiyorlar. O yuzden Neftci'nin simdi cikip da "tahminim nasil tuttu ama" demesi benim dun yaptigim "borsa yarin cikacak (nitekim borsa %1.6 cikti, hem de Avrupa borsalari duserken)" tahminimin tutmasiyla boburlenmem gibi bir sey.

Serhan Cevik ise bizim gibi Turkiye'nin ekonomik durumundaki iyilesmeyi global likidite kosullarindan cok, icerideki yapisal degisimlere atfeden analistlerden. Kendisi bugunku yazisinda yatirimcilarin ortalik yatistiktan sonra Turkiye'nin cazibesini farkedecegini (diger gelisen ulkelere kiyasla daha dusuk risk) belirtiyor.

Turkiye'nin simdiki riski Brezilya, Rusya, Hindistan ve Cin'den daha yuksek. Hindistan haricindeki ulkelerde cari fazla var, Hindistan'in ekonomik potansiyeli ise bizimkinden cok yuksek. O yuzden kacan yatirimcilarin hemen gelmesini beklemek yanlis olur. Turkiye'nin riskini azaltmasinin yolu butce acigini fazlaya cevirip, daha sonra da borclari azaltma yoluna gitmesidir. Ulkedeki faizleri asagida tutacak faktor budur. Faizler dusuk oldugu zaman ise buyumemiz artacaktir. Kilit politika mali disiplin politikasidir. AKP yonetimini desteklememin arkasinda yatan neden mali disipline en bagli parti olmalaridir, onlarin disinda hangi parti yonetime gelirse benzer bir mali disiplini gorebilecegimizi beklemiyorum. Simdilik Turkiye'nin politik resminde ve ekonomi yonetiminde degisiklik beklemedigim icin hala Turkiye piyasasi icerisindeyim, yoksa cok daha cazip piyasalar dunyanin diger bolgelerinde mevcut. Read More!

Acısız olur mu?

Serhan Çevik....
Türkiye hakkında uzak ara en iyi yorumları yazıyor.
Ne demiş?

Yazının başlığı Adjustment Pain. Tamamını okumanızı şiddetle tavsiye ediyorum.

"Agriculture and manufacturing sectors are no longer a silo of low-paying jobs. Along with structural adjustments in manufacturing sectors, employment in the agriculture sector declined by 15.9% in the past four years. As a result, the sector now accounts for 27.0% of total employment, down from 35.2% just a couple of years ago. The adjustment phase may be painful for certain segments of the society, but given Turkey’s extremely low farm productivity, these changes, if proved sustainable, will no doubt bring a new dynamism to the economy. Indeed, we are already seeing early signs of factor reallocation. Non-farm employment, for example, increased by 17.1% and led to a marked drop in the non-farm unemployment rate from 15.1% to 13.7% last year. In other words, the economy is creating jobs, but the composition is changing in line with the changes in Turkey’s economic structure away from low-skilled, low-paying jobs. This is why, in order to raise the demand for labour, the authorities need to introduce reforms that would reduce the productivity-adjusted cost of labour relative to the cost of capital in Turkey and to the cost of labour in other countries."

Değişim ve sosyal maliyet konularında kat edecek daha çok mesafemiz var. Read More!