Öncelikle, büyük şehirlerdeki TOKİ evleri daha satıldıkları anda değerleri artıyor. Özellikle de bazı devlet memurlarına filan yapılan özel konutların. Mesela bir arkadaşım bu konutlarda kurayı kazandığı hafta TOKİ'ye 18,000 YTL ödeyip 34,000 YTL'ye sattı. Düşük bütçeliler için yapılan konutlarda bile parası olanlar olmayan 3-4 akrabalarını kuraya sokuyorlar. Kazanana beş on kuruş verip evi kendi üzerlerine alıyor, sonra da yine satıyorlar. bir iki başarısız proje hariç (örnek: ankara temelli evleri) bütün projelerde bu böyle. Dünya bankası kredisi ve hazine veya belediye arazileri kullanılarak yapılan konutlar ederlerinin altında bir fiyata satılıyorlar. bir de olayın özel sektöre tanınmayan ruhsat vb kolaylıklar kısmı var. Yine de TOKİ'nin başarılı olduğunu ve AKP'ye çok oy kazandırdığını unutmamak lazım. Lakin deniz de bitti. Şehir içindeki hazine arazileri ve orta ve küçük boyutlu kentlerin yeni konut ihtiyacı çok azaldı. Burada o hazine arazilerinin oportunity cost'larından bahsetmek lazım. o arsalar yine bu şekilde imarlandırılıp arazi olarak satılsalardı dahi iyi para ederlerdi. Bir de Erdoğan bir şeyi unutuyor sanırım, yüzbinlerce ev yaptı ve bu kadar insanı TOKİ'ye ve onun arkasında Dünya Bankası'na borçlandırdı. Bu borçlar 9 ila 30 yıl vadeli, ve YTL cinsinden sabit ödemeli değil. Memur maaş artış oranında artıyor. Bunun iki sonucu var:
1. Yüzbinlerce ailenin tüketimi yıllarca baskılanacak. Büyümeye yapılan 4 yıllık ön gazın sonunda yıllar sürecek bir baskılanma bizi bekliyor.
2. Memur maaşlarının artırılmamasını isteyen veya düşük oranda artırılırsa bundan memnuniyet duyacak bir grup oluştu. Sanırım TOKİ'nin dışsal bir faydası bu.
Sonuçta TOKİ'de bir yavaşlama başladı ve sürüyor. Ünlü ve çalışkan başkanına da patronu yeni bir iş vermek üzere. Türkiye'deki konut arzının özellikle büyük şehirlerdeki yetersizliği de ortada. Bankalar kredilendirdikleri eve ipotek yapmayı yeterli görüyorlar mesela hala. kişiye özel faiz uygulamıyorlar. Bu da onların hem ödemede aksaklık beklemediklerini hem de ipotekledikleri evi hemen satabileceklerine inandıklarını gösteriyor. çok ve garantili aylık gelirim olmasına rağmen bana faiz indirimi uygulamadılar mesela. Muhtemel bir krizde işsizlik oranları artar da ödemeler aksar, bir de kıt olan ikincil piyasalar dalgalanırsa ne olur bilemiyorum.
Kişisel not: Son bir yılda bir TOKİ evi aldım ve ödüyorum bir de mortgage ile ev satın aldım, onu da ödüyorum. Türkiye'deki konut sektörüne mikro açıdan bakmak için beni takip edin, beni takip etmek için de bana oy verin diyorum. Read More!
