Bolum 1. BIR ZAMANLAR KARTALDIK

Yazimizin konusu Turkiye’nin iktisadi kalkinma yolunda son 100 senesinin hikayesi. 3 bolumden olusan bir yazi dizisi bu. Ilk kismi ile basliyoruz soze.

Konu, sadece kendi basina onemli degil; ayni zamanda farkli dusunce kutuplarinda olan insanlarin nasil olup da ayni yanilgi icinde oldugunu gostermesi bakimindan da ilginc.

Ornek olarak, once Deniz Gokce ne demis ona bakalim, ardindan eski planlamacilardan (DPT) Gungur Uras, Ziya Müezzinoğlu ve Atilla Karaosmanoğlu neler konusmuslar, onlari dinleyelim. Son olarak Bagimsiz Sosyal Bilimcilerden Korkut Boratav'a kulak verelim:

ORNEK 1: “Özetle 1962 yılında benzer makroekonomik durumu olan Yunanistan ve Türkiye’den, Yunanistan AB üyesi olduktan sonra sosyal ve ekonomik anlamda birçok alanda bize fark atmış bulunuyor.” Deniz Gokce, Aksam, 23.03.2007

ORNEK 2: “Dün yapılan plancılar toplantısında Ziya Müezzinoğlu ile Atilla Karaosmanoğlu'nu bulmuşken, sordum: "Ekonomi uçuşa geçti... Bundan iyisi can sağlığı... Eski plancı olarak bu parlak rakamları nasıl değerlendiriyorsunuz?"

Anlattılar: “Büyüyoruz ama, "kendi ölçülerimizle büyüyoruz". Kendimizi kendimizle karşılaştırarak büyüdük diye seviniyoruz. Üçüncü Beş Yıllık Plan hazırlanırken (1972) Türkiye, Yunanistan, İspanya ve Portekiz aynı çizgideydi. Dördünde de demokrasi özürlü, kişi başı gelir aynıydı. Bugün Yunanistan, İspanya ve Portekiz, demokrasi ve kalkınma sorununu halletti. Hepsi AB'ye katıldı. Kişi başı gelir bizde 5.500 dolar onlarda 15-20 bin dolar.”

ORNEK 3: 1960-1980 arasi planli donemi “altin cag” olarak goren bir diger
yazi icin, bakiniz Korkut Boratav, Neoliberal dönemin bir bilançosu, 28.06.2006

Yukarida yazilanlarin her ucu de yanlis. Turkiye ne Yunanistan ile 1960’larda benzer duzeydeydi, ne Yunanistan, İspanya ve Portekiz ile 1970’lerin basinda ayni cizgideydi, ne de Turkiye 1960-80 doneminde altin cagini yasadi. Peki dogrusu nedir?

Hikayemiz 1913 yili ile basliyor, 2006’ya kadar devam ediyor ve bol bol grafik iceriyor.

Ilk grafik, kisi basina milli gelir olarak ve satin alma paritesi bazinda (yani doviz kuru hareketlerinden ve ulkelerarasi fiyat farkliliklarindan arindirilmis), Turkiye’yi bir kabul edersek, Yunanistan, Portekiz ve Ispanya’nin bize gore kiyaslamali nasil bir ekonomik gelisim gostermis oldugunu gosteriyor.



Grafik 1: Kisi Basina Milli Gelir – Yunanistan, Portekiz, Ispanya

1913 yilinda her uc ulkede bizden daha ileride imis. Ortalama olarak bizden 1.78 kat daha zengin gozukuyorlar. Iki dunya savasi sonra 1950’de nereye gelmisiz diye bakiyoruz: hemen hemen ayni yer; bizden 1.76 kat zenginler.

Sonra cok partili donem ve Demokrat Parti iktidari basliyor. Fark, 1955’de 1.67, 1960’da ise 1.81 olarak duragan kaliyor. Derken 1960’larda planli doneme basliyoruz ve aradaki farkin planli bir sekilde acildigini goruyoruz: 1965’de 2.28, 1970’de, 2.66’de, 1975’de 2.79 ve nihayet 1980’de 3.04. Yunanistan ise ayni sene bizden 3.5 kat zengin duruma gelmis.

Arbitraj Nedir    Broker Nedir    Altın Yorumları    Portföy Nedir    Petrol Fiyatları    Nükleer Santraller    Sosyalist Nedir

Demek ki 20 sene icinde adamlar bize tur bindirmisler. Altin cagini bilmem ama, bizim hizla bronz cagina dogru yol aldigimiz kesin.

1980’de disa acik ekonomiye geciyoruz. Kaptan koskunde Ozal var. Aradaki farki on sene sonunda 2.79’a indiriyoruz. Sonra koalisyon donemleri basliyor ve fark 2000 yilinda 2.94’e cikiyor. Bugun, 2006 itibari ile, bu uc ulke bizden ortalama 2.79 kat zengin.

Demek ki neymis?

1. Yunanistan, Ispanya ve Portekiz bizden her zaman daha zenginler imis. Son 100 senede hic bir donem onlarla ayni seviyeye gelememis.

2. Bu uc ulke, Avrupa Toplulugu’na daha girmeden ve esas olarak 1960-80 arasinda bize toz yutturmuslar.

3. 1980 sonrasi “neo-liberal” donemde ise fark bir olcude azalmis; ozellikle Ozal doneminde.

4. 1990’larda zaman kaybetmekle kalmayip, ayni zamanda mesafe kaybetmisiz.

5. Bugun geldigimiz nokta, 1975 senesi ile ayni.

Simdi ayni kiyaslamayi diger bolgeler icin de yapalim. Once Avrupa ulkeleri. Grafik asagida. Ortalama ile kastettigim 13 gelismis Avrupa ulkesinin ortalamasi (yukaridaki 3 Avrupa ulkesi haric; ulkelerin listesi icin bakiniz yazinin sonundaki kaynak: Maddison 1995. Sadece 13 ulkeye bakmamizin sebebi, 1913 verilerin sadece bu ulkeler icin olmasi).

Sonuc ayni. 1960-80 doneminde, sadece gelismekte olan Avrupa ulkelerinin (Yunanistan, Ispanya, Portekiz) gerisine dusmekle kalmayip, gelismis Avrupa ulkelerinin bile arkasinda kalmisiz. Yani biz yururken, adamlar ucmuslar. Dikkatinizi cekerim: ucanlar sadece gelismekte olan Avrupa ulkeleri degil, ayni zamanda gelismis Avrupa ulkeleri. Spikerin deyimi ile “Vay canina sayin seyirciler”. 1980 sonrasi adamlara biraz yaklasmisiz, ama o da biraz iste.


Grafik 2: Kisi Basina Milli Gelir – Avrupa

Sonraki iki grafik Guney Amerika ve Asya ulkeleri ile karsilastirmali kisi basina milli gelir durumumuz. Cogu Guney Amerika ulkesi 1960-80 arasi yillarda bize benzer ekonomik politikalar uyguladiklari, hem de bu politikalari bizden daha beceriksiz bir sekilde uyguladiklari icin kotu bir performans gostermisler. Ayni seyi Hindistan gibi bazi Asya ulkeleri icin de soylemek mumkun. Buna karsilik, 50 sene once bizden geri durumda olan Kore ve Tayvan gibi ulkeler ucup gitmisler.


Grafik 3: Kisi Basina Milli Gelir – Guney Amerika


Grafik 4: Kisi Basina Milli Gelir – Asya


Son olarak bir de 36 ulke ile kendimizi kiyaslayalim (bu 36 ulkenin tanimi icin bakiniz yazimizin en sonundaki kaynak: Maddison 1995. Neden 36 ulke? Cunku sadece onlar icin 1913 verisi mevcut).

Grafik asagida.

1913’de 2.52 olan fark, 1950-60 arasinda azalmis, 1960-70 arasinda tekrar artmis. 1980-90 arasi tekrar azalmis. 1990-200 arasi tekrar artmis. 2006 itibari ile 2.50. Bir asir oncesinin aynisi. Tam bir “Az gittik, uz gittik” hikayesi…


Grafik 5: Kisi Basina Milli Gelir – Dunya Ortalamasi


Benim cikardigim sonuc su:

1. Osmanli’nin son doneminde ekonomik bakimindan geri kalmisiz. Muhtemelen 1920’lerin baslarinda daha da kotu durumdayiz.

2. Aradan 40 sene geciyor, sene 1950, aradaki fark 3 kata cikiyor.

3. 50’lilerde biraz dunya ekonomilerine yaklasiyoruz. Annecigim, Turkler geliyor!

4. Mamafih, kimsenin celme takmasina gerek olmadan, biz kendimiz tokezliyoruz. 1960’larin basinda tercihimizi ithal ikameci, disa kapali buyume modeli yonunde yapinca dunyanin gerisinde kaliyoruz. 1960-80 arasi (nisbi olarak) buyumek bir tarafa, iyice geri dusuyoruz.

5. 1980’de baslayan disa acik, serbet piyasa ekonomisi ile 1980-90 arasinda farki kapatiyor, kaybettigimiz zamani telafi ediyoruz.

6. 90’li yillarin siyasi istikrarsizligi daha fazla ilerlememizi engelliyor, geri kaliyoruz.

7. Icinde bulundugumuz 2000’li yillarin ilk 6’sinin, 90’larin kaybini telafi etmekle gecirmisiz.

8. 2000’li yillarin geri kalaninda ne yapacagimiz onumuzdeki aylarda belli olacak.

_____________________________________________

Yazida kullanilan veri setleri:

1. Angus Maddison (‘Monitoring the World Economy 1820-1992’, OECD 1995) (Okuyucularimizdan Egemen Bey’e bu verilere ulasmami sagladigi icin tesekkur ederim).

2. Penn World Table

3. World Economic Outlook Database, April 2007 Read More!

Kuresel Isinma Konusunda Carpici Gercekler

Bundan uc ay once Kuresel Isinma baslikli bir yazi yazmistim. Ben kuresel isinmanin insanlar tarafindan yaratildigi teorisine kuskuyla bakanlardanim. Boyle dusunmemin sebebi elimizde istatistiksel bir kanit olmamasi idi. Bugun bu konuda yeni seyler ogrendim ve hakli oldugum konusundaki inancim biraz daha artti.

Mahalanobis bu konuda bir yazi yazmis ve o yazida bazi rakamlar veriliyor. Oncelikle kuresel isinma teorisinin ne oldugundan bahsedeyim, ondan sonra rakamlarin ne anlama geldigini daha iyi anlayacaksiniz. Kuresel isinmanin insanlar ve sanayilesme nedeniyle olustugunu dusunenler sunu soyluyorlar. Insanlar araba, elektrik, dogal gaz vs. kullanarak CO2 (karbondioksit) uretiyor; bu karbondioksit dunyanin isinmasina neden olan greenhouse gazlarindan bir tanesi oldugu icin dunya insanlar yuzunden isiniyor.

Basit teori degil mi? Cozum olarak da oncelikle tasarruf yapmamiz oneriliyor; ama en onemlisi devletin gunes, ruzgar, ethanol gibi daha az CO2 ureten cozumlere "tesvik" vermesi isteniyor. Bu tesviklerin senelik maliyetinin ise yuzlerce milyar dolari bulmasi isteniyor.

Lafta fena durmuyor, hatta cogu insan destek bile verebilir boyle bir harcamaya. Ama simdi verecegim rakamlar sizleri saskina cevirecek, dumur olacaksiniz. Insanlarin araba, elektrik, komur, dogalgaz vs. kullanarak urettikleri toplam karbondioksit dunyada bitkiler, hayvanlar, yanardaglar, vs. tarafindan her sene uretilen karbondioksitin %2'si kadar. Yani dunyada her sene 100 birim karbondioksit aciga cikiyorsa bunun sadece 2 birimi bizim tarafimizdan uretiliyor. Dunyada uretilen karbondioksit ise kuresel isinmaya neden olan gazlar icerisinde sadece %15'lik bir agirliga sahip.

Yani kuresel isinmaya sebep olan gazlarin sadece %0.3'u insanlar tarafindan uretiliyor (%2 * %15 = %0.3). Tekrar edeyim, insanlarin kuresel isinmadaki paylari sadece %0.3; %99.7 baska faktorler kuresel isinmaya neden oluyor. Simdi kendilerine bilimadami diyen ama paranin agacta yetistigini dusunen gerizekalilar gelip devletlerin maliyeti yuksek teknolojiler icin bosu bosuna milyarlarca dolar harcamasini istiyorlar. Neden? Urettigimiz karbondioksit miktari %10-15 azalsin diye. Yani insanlarin kuresel isinmadaki paylarini %0.30'dan %0.25'e dusurmek icin her sene milyarlaca dolari sokaga atalim diyorlar.

Kafanizi biraz calistirin da kuresel isinmaya neden olan %99.7'lik faktorlerden bir tanesini ortadan kaldirin, problem cozulsun.

Kuresel isinmada insanlarin payi %1 bile degil, adamlar butun dunyayi ayaga kaldirdilar. Guleriz aglanacak halimize!!! Basinda beri bu sozde bilimadamlarinin devletten "kaynak" kapmak pesinde oldugundan supheleniyordum, suphelerimde hakli oldugum ortaya cikiyor.

Insan irki sona erse bile, yeryuzunde bir tane bile insan kalmasa kuresel isinma ayni cizgide devam edecektir, cunku kuresel isinmaya sebep olan gazlarin %99.7'si insanlarin disindaki faktorler tarafindan uretilmektedir. Konu bu kadar basit.

Update: Maliyetler konusunda da bir kac rakam vereyim. Sadece petrolden bahsedecegim, komur, dogalgaz, vs.den bahsetmeyecegim. Dunyanin gunluk petrol tuketimi 85 milyon varil civarinda. Ortalama $60/varil petrol fiyatlarindan hareketle gunluk petrol icin harcadigimiz rakamin $5 milyarin uzerinde oldugunu hesaplayabilir. Demek ki dunya ulkeleri petrol icin yillik $1862 milyar harciyormus. Simdi petrole bir cesit alternatif olarak ortaya atilan ve tesvik verilen ethanol'un maliyeti petrolun su anki maliyetinden %50 daha fazla (yani 1 varil ethanolun maliyeti $90-100 civarinda seyrediyor). Ethanol uretimi hala dusuk seviyelerde ancak tesvikler sayesinde mumkun. Ayni maliyet rakamlari gunes enerjisi veya ruzgar enerjisi icin de gecerli (onlar da mevcut yontemlere gore pahali alternatifler). O yuzden bize sunulan cozumler, bizim, bu para agaclardan toplanmayacak, pompa basinda, elektrik ve isinma faturasi olarak odememizi ongoruyor. Bize denilen "abi enerji icin niye 60 lira oduyorsun, bak burada alternatif bir urun var, 90 YTL, bundan al". Enerji talebinin %20'sini bu pahali "alternatifleri" kullanarak karsilamanin maliyetini sizlere baska bir ev odevi olarak veriyorum.

Bu arada ben "insanlar tasarruf yapmasin, veya alternatif urunleri kendi rizalariyla kullanmasin" demiyorum. "Isteyen istedigini yapmakta ozgurdur, devleti ve tesvik mekanizmasini kullanarak faturayi bu pahali urunleri kullanmayi istemeyenlere odetmeyin" diyorum. Read More!

Ev Odevi Sitesi

Once bu yaziyi okuyun.

Sonra su yaziyi okuyun.

En son sunu okuyup bir yazi yazin.

Bütçe Nedir    iktisat Nedir    Borsa Yorumları    Kredi Faiz Oranları    Türkiyede Ödenen Vergiler, Vergi Türleri

Not: Ekstra kaynaga ihtiyaciniz olursa diger gecmis yazilari okuyabilirsiniz. Read More!

Dunya Bankasi Baskani Kemal Dervis Olacak mi?

Wolfowitz Dunya Bankasi baskanligindan ayrilacagini aciklamis. Simdi bizim medya yine gaz verir Kemal Dervis en buyuk baskan adayi seklinde. Dunya Bankasinin en buyuk hissedari ABD'dir, orada onun borusu oter. O yuzden de Dunya Bankasi'nin yeni baskani da bir Amerikali olacaktir.

Yani Kemal Dervis olmayacaktir.

Update: Bahisleri aciyorum. Bu sefer oran 1'e 5 olacak ama. Kemal Dervis baskan olacak diyenler bilemedikleri takdirde TEGV'e 10 YTL bagis yapacaklar. Kemal Dervis baskan olmayacak diyenler (ben dahil) bilemedikleri takdirde TEGV'e 50 YTL bagis yapacaklar. Secmeli olarak isterseniz aday ismi de verebilirsiniz ama tabii bunun bir getirisi veya goturusu olmayacak.

Devlet Nedir    UNESCO Nedir    Bono Nedir?    Reeskont Nedir    Enflasyon Nedir  Aritmetik Ortalama Nedir  Forex Nedir

Not: TEGV'e bagislari internet bankanizdan havale yaparak gerceklestirebilirsiniz. Boylece dekontu bana gondermeniz de kolay olur. Read More!

Enflasyon uzerine Beyin Jimnastigi

Okuyucularimizdan bir tanesi blogumuzdaki yazilarin hafif siklet kacmaya basladigini belirtmis (kose yazari olan okuyucularimizdan bir tanesi olsa gerek, kullandigi dilden o anlasiliyor). Benim fazla vaktim olmadigini daha once belirtmistim. Yine de bir esneklik yapip bu konuda diger arkadaslarla yaptigimiz tartismalari "ham" haliyle hizmetinize sunuyorum. Icerisinde bir suru dusunce var, tam anlamiyla bir sonuca vardigimiz da soylenemez. Yine de bu ise ciddi anlamda el atmak isteyen bir arastirmaci icin burasi iyi bir baslangic noktasi olabilir.

Devlet Nedir    UNESCO Nedir    Bono Nedir?    Reeskont Nedir    Enflasyon Nedir  Aritmetik Ortalama Nedir  Forex Nedir

Problemi tanimlayalim: Merkez Bankasi enflasyon hedefini 2007 yili icin %4 olarak belirledi (ya da belirletildi). Gorunen o ki bu hedef tutturulamayacak.

Tartisma: Bu konu hakkinda en son Subat 2007'de yazi yazmistim. Merkez Bankasinin %4'luk hedefi tutturamayacagini ben size daha o zaman soylemistim (Faiz uzerine yazdigimiz yazilar) . Tabii o zamanki tartisma baska idi, karaktersiz kose yazarlari (silahsorler) "dunyanin en yuksek reel faizini oduyoruz" seklinde zirvaladiklari icin biz bu tartismaya girmistik. Simdi ise enflasyonun hedeflenenden daha yuksek cikacagi gun gibi ortada oldugu icin bu sefer kendilerine kurban olarak Merkez Bankasini ve enflasyon hedeflemesi yontemini secmis durumdalar. Ben size kendi gorusumu aktarayim (diger arkadaslara attigim emailden alintidir).

1. Uzun sureden beridir gida fiyatlarinin ve kiralarin ulkemizde dusuk oldugunu belirtiyordum. Disariya acildikca bu fiyatlarin Avrupa'daki fiyatlarla benzer bir cizgiye gelmesini bekliyorum. Gecenlerde Hurriyet'te kiraz ihracatiyla ilgili bir haber vardi mesela, "2000 yılında 11 bin 940 ton olan ihracat rakamı, çeşit deseni, dış satım için gerekli olan paketleme evlerinin ve taşıma sistemlerinin modern şekilde düzenlenmesi ile 2004 yılında 39 bin 732 ton olarak gerçekleşti." diyor. Disariya daha cok sattikca icerideki fiyatlarin da yukari gitmesi normal. Ihracat icerisinde tarim urunlerinin payi ne kadar ve nasil hareket ediyor bakmadim, ama yukari gittigini varsayiyorum.

Kiralar hakkindaki analizi de daha once defalarca yapmistim zaten.

Ucuncu bir nokta ise ethanol talebi yuzunden misir gibi urunlerin fiyatinin artmasi ve bunun da diger tum tahil urunlerinin fiyatini dalgalar halinde arttirmasi. Bir muddet sonra ciftcilere yardim yapmamiza gerek bile kalmayacak ama onlar yine de "aglamaya" devam edeceklerdir.

Yani, bence ithalattan dolayi degil, ihracattan dolayi enflasyon oluyor.

2. Yapisal Reform: Herkes soyluyor kimse ne oldugunu bilmiyor. Gecen aylarda "indirim yapmak isteyenler 3-5 ay onceden izin almak zorundadirlar" seklinde bir kanun yururluge girmedi mi? Birakin piyasayi serbestlestirmeyi, bir suru yeni engel ortaya cikariyoruz. Isi gucu birakacagim, Turkiye'ye gelip adam gibi kaliteli urunu ucuza satan bir magazalar zinciri kuracagim o olacak. Ama simdi bir suru burokrasi ile ugras, ithalat icin bir suru cemberden atla, takla at, vs. takatim yok.

3. Overshooting: Gecen sene birileri "madem her sey cok iyi, niye sirket karliliklari cok dusuk seviyelerde" seklinde bir elestiri getirmisti. Yine gidip rakamlara bakmadim ama bu ifadenin dogru oldugunu varsayacagim. Bu durumda sirketler oncelikle enflasyondaki dususu oldugundan daha buyuk tahmin etmis ve zam yapmamayi secmis olabilirler. Gecen sene yaptiklari hatanin farkina varip "catch up" yapmak icin bu sefer fiyatlari daha cok yukseltmis olabilirler. Neticede Turk sirketleri pazar payindan cok karliliga daha cok onem veriyorlar (sermaya azligindan olabilir bu). Dedigim gibi rakamlara bakmadim, sadece iskembeden salliyorum.

4. Son olarak ucretler gecmisteki enflasyon oranina bakilarak belirleniyor, bu da enflasyonun dusmemesini garanti eden bir uygulama (bakiniz memurlara yapilan enflasyon fark zamlari). Ayni davranis bicimine ureticiler de sahipler. Eger kendi sattiklari urunun fiyati enflasyonun altinda kaliyor ise bunun acisini ilk firsatta cikariyorlar.

Bu arada Deniz Gokce "Dolar bazında bakıldığında dünyada 1 Mayıs itibarıyla “tüm mallarda” fiyat artışı yüzde 15.3 civarında." seklinde bir argumani ortaya atiyor (enflasyonu ithal ediyoruz argumani). Nereden bulmus bu rakamlari? Ayrica madem dolar bazinda mal fiyatlari bu kadar artmis, Amerika gibi disa bu kadar acik bir ekonomide enflasyon niye bu kadar dusuk? Bir bilen varsa ve aciklarsa sevinirim.

Yukaridaki maili gonderdikten sonra su cevabi aldim (yazarlarimizdan bir tanesine ait):

1. Tum mallar ile kastedilen, Economist dergisinin yayinladigi "The Economist Commodity-Price Index" tablosunda "All Item" olarak gecen sey.

2. TUIK'in ithalat birim endekslerine gore son bir yilda ithalat fiyatlari (Turkiye icin) dolar bazinda %10.2 artmis.

3. Department of Labor verilerine gore ise (yahu Amerika'da niye tek bir Istatistik Kurumu yok, ticaretten Calisma Bakanligi mi sorumlu?) Amerika'nin ithalat fiyatlarindaki artis (tabii dolar bazinda) %1.9 http://www.bls.gov/news.release/ximpim.t01.htm. Bu kisim Amerika'da neden enflasyon dusuk sorusuna cevap oluyor.

4. Benim anlamadigim sey su: Neden bizim ithalat fiyatlarimiz 10.2 puan artarken Amerika'nin 1.9 puan artiyor?

Gordugunuz uzere enflasyon konusunu destikce cevabini bulmamiz gereken soru sayisi giderek artiyor. Bunu detaylica arastiracak hem de bu isi bedavaya yapacak birisini tanimiyorum ben, o yuzden sizi bu sorularla basbasa birakiyorum. Hatta daha bitmedi, bir kac yorumu daha asagiya aktarayim (bu gorusler de yazarlarimizdan bir tanesine aittir):

1. "Enflasyonu, disaridan gelen sermaye yolu ile ithal ediyoruz" tezine katilmiyorum. Benzer bir seyi Ege Cansen'de yazmisti. Enflasyonu yaratan, yabanci sermaye ve yabanci sermayenin yukselttigi varlik fiyatlaridir seklinde. Bence siz fazla "arz" yanlisi dusunuyorsunuz, talep kismini da gozonune almak lazim. Global likidite bol diye disarida borclanma maliyeti dustu, tamam. Ama bizde kredi faizleri yuksek. Tuketici kredilerinin %95'i TL cinsinden. Bakiniz bankalarin disaridan buldugu krediye, nasil bicak gibi kesildi. Eger disaridan bulduklari parayi iceride talep eden yoksa, disarida para bollugunun bir anlami olur mu? Reel kesim disaridan borclaniyor, bunun cogu yatirima (o da kesildi) ve uretimin finansmanina gidiyor. Tuketimi yukseltecek bir gelir etkisi (ucret artisi seklinde) zayif.

Ege Bey'in kastettigi varlik fiyati isi ise tamamen Amerikan literaturden ithal bir arguman. Amerika'da varlik fiyatlarinin artisi, gelismis finans sistemi sayesinde (mortgage, credit line vs), gelir akimi yaratiyor, tuketimi arttiriyor. Bizde var mi boyle bir etki? Varlik fiyati ancak kiralari etkileyebilir. Sonucta etkilesim varsa bile (ki yok) nerede o zaman tuketim? Enflasyon var ama tuketim yok, benim kafam bunu almiyor.

2. Mantik gereki o zaman maliyet tarafina bakmak gerekiyor. Doviz kuru dustu tamam. Ama ithalat birim endeksi son 12 ayda %12 artmis. Disaridan enflasyon mu ithal ediyoruz?

3. Hizmet fiyatlarinda Ekodok hakli olabilir. Millet iki basamakli zamlara alismisken, tek basamak abes kacar. Ama mal fiyatlari neden yukseliyor? Bakiniz otomobil satislari gecen seneye gore %30'dan fazla dusmus. Araba fiyatlari ise % 20 artmis. Sevgili galerici arkadaslar. Manyak misiniz siz be? Disaridan ithal edilen giyim mallari miktari son %25'den fazla artmis (en cok artan sektor bu ithalatta). Rekabet fiyatlari dusurur ya. Ama Nisan enflasyonuna bakiyoruz. Giyim sektoru gecen seneden fazla zam yapmislar. Ne oluyoruz yav!

Bir yazarimiz da "MB'nin faiz kararlarinin enflasyona direkt olarak ne kadar etki yaptigini
dusunuyorsunuz?" sorusuna karsilik su gorusleri ifade ediyor:

"TCMB'de bu konuda gecenlerde bir uzmanlik tezi yayinlanmisti. Hatta Orhan Karaca da bu calismanin bulgularini degerlerdiren bir yazi yazmisti. Isterseniz onlara bir bakin. Bu calismanin sonuclarina gore Turkiye'de faiz artislarinin reel ekonomi uzerinde bir etkisi yok. Faiz artislari enflasyonu ise, en azindan kisa vadede, beklenenin aksine, pozitif yonlu olarak etkiliyor. Fakat malum ekonomimiz bir yapisal degisim icinde. Gecmis doneme iliskin verilerle yapilan bu calismanin sonuclarina ne kadar guvenebiliriz bilmem. Bu arada TCMB para politikasi kararlarinin ic talep uzerindeki etkisinin 6-9 ay icinde gorulecegini soyleyip duruyor ama biz gecen yaz daha faizler artirilir artirilmaz ic talebin pike yaptigini gorduk. Fakat bu faiz artisindan mi kaynaklandi yoksa dalgalanma sonrasi ekonomik birimlerin gelecege guveninin sifirlanmasindan mi orasi belirsiz. Ote yandan Tugrul'un dedigi gibi ic talep geberik gibi gorundugu halde enflasyonda bir dusus falan da yok. Velhasil durum oldukca karisik. Dogrusu ben bu isin icinden cikabilmis degilim. Neler oldugunu bilen varsa bana da anlatsin."

Simdilik bu beyin jimnastigini burada noktalayacagim. Yalniz bilmeniz gereken bir kac rakam vermek istiyorum. Subat ayinda enflasyona endeksli tahviller ihrac edildiginde faizleri %10 olarak belirlenmisti. Bu tahvillerin vadesi 5 yil idi. Ayni gunlerde 5 yil vadeli tahvillerin nominal faizi ise %18 civarinda idi. Bu da bize onumuzdeki 5 yil icerisinde ortalama enflasyon beklentisinin %7-8 civarinda oldugunu soyluyor. Son rakamlara bakmadim ama resimde cok bir degisiklik yok. Bahsettigim tahviller arasindaki getiri farkini Merkez Bankasinin kredibilitesini olcmek icin kullanabilirsiniz. Kredibilite oyle kolay kazanilabilecek bir sey degil.

Yeri gelmisken bu konuya da deginelim. Merkez Bankasinin hedeflerinin inandirici olmadigini Subat ayinda soylemistim ve gercekten enflasyonu dusurmek istiyorlarsa faizleri daha da yukseltmeleri gerektiginden bahsetmistim. Maalesef bunu yapabilecek kadar ne toplumsal ne de politik bir destege sahipler. Yani Merkez Bankasi aslinda cok da bagimsiz degildir. Faizlerin yukseltilmesi ekonomiyi resesyona sokacak ve enflasyonu dusurecektir. Buyume Merkez bankasi hedefleri arasinda olmadigina gore "rasyonel olarak" buyume ile ilgilenmemeleri gerekirdi ama davranislarindan buyume konusunda da kaygi duyduklari sonucunu cikariyoruz.

Ben ekonomik buyumedeki yavaslamaya ragmen enflasyonun dusmemesini ekonominin yapisina bagliyorum. Yani enflasyonun son iki yildir dusmemesinin sorumlusu bence Merkez bankasindan cok Erdogan hukumetidir. Yanlis anlasilmasin, enflasyonun bu seviyelere kadar dusmesinde de Erdogan hukumetinin katkisi cok buyuktur. Anlayacaginiz ekonomi yonetiminde kademe atladik ama yine de en ust seviyeye ulasabilmis degiliz. Nasil futbolda eskiden yenildigimiz Avusturya, Irlanda gibi takimlara simdi 5 cekiyorsak, ekonomide de durumumuz aynidir. Simdi yapmamiz gereken Italya, Fransa, Almanya gibi takimlara karsi da galip gelecegimiz bir futbolu sahaya yansitmaktir. Bunu basarabilir miyiz peki?

Bence hayir. O yuzden de tahvil alacaksam %17.5 nominal faiz yerine %10'luk reel faiz veren tahvilleri tercih ederim.

Uzun ve daginik bir yazi oldu. Icinde de bir suru eksikler ve cevaplanmamis sorular var. Sikayet edecekseniz hic etmeyin, gozlerinizi kapatin ve bu yaziyi hic yayinlanmamis varsayin. Dunya kadar vakit harcadim, en azindan bir kisiden TEGV'e 10 YTL bagis bekliyorum. Read More!

Turkiye'nin Kredi Notu Ne Zaman Yukselir?

Turkiye'nin kredi notu ne zaman yukselir, veya kredi derecelendirme kuruluslari ne zaman verdikleri yanlis nottan geri donup Turkiye'yi yatirim yapilabilir ulke sinifina sokar diye merak edenler okusun.

Aksam gazetesinde Huseyin Yildiz'a bugune kadar pek dokunmadik. Mesela Asaf Savas Akat yumusak gorunumlu bir kisi, olur da bir yerde karsilasir kavga etmeye kalkarsak ustesinden rahatlikla geliriz diye dusunuyorum. Oysa Huseyin Yildiz oyle degil, adamin resmine bakmak bile insanin kimyasini degistirmeye yetiyor. O yuzden bu yaziyi biraz kelle koltukta yaziyorum.

Devlet Nedir    UNESCO Nedir    Bono Nedir?    Reeskont Nedir    Enflasyon Nedir  Aritmetik Ortalama Nedir  Forex Nedir

Huseyin Yildiz kredi derecelendirme kuruluslari hakkinda "Ben şahsen, Türkiye’ nin yaşadığı 1994 krizi ve 2001 krizi öncesi aldıkları tavırlar nedeniyle, bu tip kuruluşların çok önemsenmemesi gerektiğini düşünüyorum. Çünkü, her iki kriz öncesinde de, krizin nedenleri arasında sayılabilecek tavırlar aldılar ve krizin tetikleyicilerinden oldular. Bu nedenle, aslında kendilerine güvenen borç verenlerin işini de zorlaştırdılar." demis.

Ben Huseyin Yildiz'a katiliyorum. Once 1994'de faizleri emir-komuta zinciri icinde dusurmesi icin Tansu Ciller'e ve MB'dan manyak gibi avans cekmesi icin Hazine'ye baski yaptilar. Sonra kriz cikti tabii. 2001'de anayasayi atan Sezer, attiran ise Moody idi (arka planda savsaklanan reform ajandasini ve ozellestirmeleri saymiyorum tabii). Yani hep onlar suclu, biz ise saf ve bakiriz.

Huseyin Yildiz'in su sozlerine de aynen katiliyorum:

"Her şeyin yolunda gittiği iddia edilen ülkemize not veren rating (uluslararası derecelendirme ve değerleme kuruluşları), nedense kredi notumuzu düşürdüler. Peki bir çok kişinin dediği gibi, her şey yolundaysa, bu rating kuruluşları, ekonomik görünüm notumuzu neden düşürüyorlar? ... Üstelik bunu yaparken, yurtiçinde çoğumuzun risk diye algıladığı toplumsal olayları ve siyasi gelişmeleri değil, borç yapımızı ve cari açığı gerekçe gösterdiler."

Ne demis Fitch:

"Fitch Ratings revised its outlook on Turkey's foreign and local currency ratings to stable from positive on Thursday, citing increased political risks sparked by the country's contested presidential election."

Yukaridaki aciklamada siyasi gelismelere referans verildigini goruyor musunuz? Ben gormuyorum.

Not: Yazinin sadece ilk paragrafi bana aittir, gerisi bana email ile gonderilmistir. Read More!

Dangalak Yilmaz, Kahpe Medya

Benim bir arkadasim vardi lisedeyken, adi Yilmaz'di. Cok dangalak bir insandi, yilmadan usanmadan dangalakliklarina yillar boyu devam etti. Simdi blog sahibi oldum diye de bunu okurlarima duyurmak istedim.

Devlet Nedir    UNESCO Nedir    Bono Nedir?    Reeskont Nedir    Enflasyon Nedir  Aritmetik Ortalama Nedir  Forex Nedir

Yilmaz deyince aklima Sabah yazarlarindan Yilmaz Ozdil (bizim arkadasla alakasi yoktur) geldi, gittim hemen ne yazmis diye baktim:

"Aralık 2000, Hürriyet.
İşsizlik geriledi, yüzde 5.6'ya düştü.
Ekim 2001, NTV.
İşsizlik geriledi, yüzde 8.5'e düştü.
Aralık 2002, Takvim.
İşsizlik geriledi, yüzde 9'a düştü.
Eylül 2004, Milliyet.
İşsizlik geriledi, yüzde 9.3'e düştü.
Mayıs 2005, Vatan.
İşsizlik geriledi, yüzde 9.5'e düştü.
Temmuz 2005, Radikal.
İşsizlik geriledi, yüzde 10'a düştü.
Aralık 2005, Zaman.
İşsizlik geriledi, yüzde 10.3'e düştü.
Aralık 2006, Sabah.
İşsizlik geriledi, yüzde 10.4'e düştü.
Mart 2007, Referans. İ
şsizlik geriledi, yüzde 10.5'e düştü.
Nisan 2007, Yeni Şafak.
İşsizlik geriledi, yüzde 11'e düştü.

Ve...

Mayıs 2007, CNNTÜRK.
İşsizlik geriledi, yüzde 11.4'e düştü."

Yilmaz Ozdil gercekten 10 numara bir insan, ben kendisinden cok seyler ogreniyorum. Bu yazisindan da medyanin kendi goruslerini one cikarmak icin nasil kivartabilecegini ogrendim. Hemen bu ogrendiklerimi borsa icin uygulamaya geciyorum:

29 Mart 2001, Sabah: Borsa 7160'a düştü.
3 Ekim 2001, Aksam: Borsa 7670'e düştü.
8 Ekim 2002, Hurriyet: Borsa 8809'a düştü.
17 Mart 2003, Milliyet: Borsa 9483'e düştü.
4 Temmuz 2003, Vatan: Borsa 10503'e düştü.
18 Agustos 2003, KanalD: Borsa 11661'e düştü.
17 Eylul 2003, ATV: Borsa 12958'e düştü.
9 Ekim 2003, StarTV: Borsa 14907'e düştü.
4 Aralik 2003, Star Gazete: Borsa 16272'e düştü.
17 Haziran 2004, Milliyet: Borsa 16901'e düştü.
11 Agustos 2004, ShowTV: Borsa 18909'a düştü.
17 Eylul 2004, NTV: Borsa 20833'e düştü.
13 Ekim 2004, Zaman: Borsa 22290'a düştü.
15 Aralik 2005, Hurriyet: Borsa 23290'a düştü.
3 Mayis 2005, Vatan: Borsa 24138'e düştü.
7 Haziran 2005, Yeni Safak: Borsa 25478'e düştü.
5 Temmuz 2005, ATV: Borsa 27378'e düştü.
2 Agustos 2005, TRT-1: Borsa 29543'e düştü.
6 Eylul 2005, CNBC-e: Borsa 31833'e düştü.
12 Ekim 2005, Takvim: Borsa 33118'e düştü.
22 Kasim 2005, Vatan: Borsa 35254'e düştü.
13 Aralik 2005, Fotomac: Borsa 37742'e düştü.
30 Aralik 2005, Tercuman: Borsa 39778'e düştü.
18 Ocak 2006, Aksam: Borsa 42623'e düştü.
7 Subat 2006, Cumhuriyet: Borsa 44653'e düştü.
6 Mart 2006, Sabah: Borsa 45997'e düştü.
17 Nisan 2007, Milliyet: Borsa 46621'e düştü.
24 Nisan 2007, Radikal: Borsa 47015'e düştü.
26 Nisan 2007, Hurriyet: Borsa 47826'a düştü.

Yilmaz Abi, kusura bakma senden once davrandim, yukaridaki yaziyi da yarinki sayi icin hazirladigini biliyordum ama. Artik baska bir konu uzerine yazarsin. Read More!

Yılmaz Özdil'in işsizlik konusunda yazdıkları

Ahmet Bey'in yazısına yorum yazan bir okurumuz, Yılmaz Özdil'in işsizlik konusunda yazdıkları doğru mudur diye sormuş. Kısaca cevap verelim, yanlış. Ben de Yaman Törüner'in ve Güngör Uras'ın bugünkü yazılarında yine bir sürü palavra gördüm. Fakat bunlar hakkında yazı yazmayacağım. Çünkü biz bu yalanları ve yanlışları gündeme getirdikçe bizi AKP'ye yalakalık yapıyormuş gibi görüyorsunuz. O zaman bu kadar işimin gücümün arasında neden bir de bununla uğraşayım?

Devlet Nedir    UNESCO Nedir    Bono Nedir?    Reeskont Nedir    Enflasyon Nedir  Aritmetik Ortalama Nedir  Forex Nedir

Kısacası küstüm arkadaşlar, bir süre için benden yazı mazı beklemeyin. Gördüğüm kadarıyla okurlarımızın çoğunun kafası zaten çalışıyor, onlar bu palavraları kendileri de tespit edebilir. Bu yalanlarla ve yalancılarla mutlu mesut bir hayat yaşayanlar için ise yapacak fazla bir şey yok, onlara saadetler dilerim. Read More!

Likidite nedir ve nasıl ölçülür?

Deniz hoca benim uzun süredir kafa yorduğum bir soruyu gündeme taşıyor:
Likidite nedir ve nasıl ölçülür ?
Balonculara duyuru!

Ona göre 'ulusal likitide' denen şey para tabanından başkası değildir ve Merkez Bankası geçmişte bu değişkeni kontrol etmekte başarılı olmuştur.

Son bir yılda M2'deki artış hedeflenen enflasyonun çok üzerinde. Merkez Bankası'nın karizmasını sıfırlama çabası içinde olanlardan değilim ama açıklanması gereken bir durumla karşı karşıya değil miyiz Deniz Bey ?

Manipülasyon Nedir  Borsa Nedir  Hisse Senedi Nedir  Kırmızı Başlıklı Kızın Hikayesi  IMF Nedir    Ekonomi Nedir    Kalite Nedir

Ben bizim için sorun yaratan enjeksiyonun döviz alımlarıyla gerçekleştiğine inanıyorum. Merkez Bankasi'nin bu yolla yarattığı paraların tamamını çekebilecek bir enstrümanı yok. Bunu yapabilmesi için parayı ihale yoluyla çekmesi gerektiğinden, fiyatını (yani faizini) piyasaya bırakması gerekirdi. Halbuki uygulanan yöntem bu değil.

Elbette paranın tamamının 'bir günde' enjekte edildiğini iddia etmiyorum. Serdengeçti'nin son icraatını hatırlayan var mı ? Bir seferde 5 Milyar dolarlık müdahale gerçekleştirmişti. Ortaya çıkan para ertesi gün bakkalda, manavda tedavüle sürülmemis olabilir ama uzun dönemde ekonomide 'uçma' etkisi yarattığı da bir gerçek. Çünkü TL'ye dönüştürülen sermaye hazine kağıtlarına ve borsaya yükleniyor. Paranın bir kısmı TCMB mevduatlarina geri dönse bile faizleri baskı altına alıyor, hisse senetlerini, varlık fiyatlarını ateşliyor. Ben Deniz hocadan biraz farklı olarak yalnız para tabanını değil, TCMB'nin bütün yükümlülüklerini 'likidite' tanımına sokmak eğilimindeyim. Zaten krizi bu piyasalardan likidite'nin çekilmesi olarak tanimlamiyor muyuz ?
(Not: Hisse senetlerinin değerlenmesinin reel ekonomi ile ilişkisi olmadığını iddia eden bir kesim var. Tamamen yanlış. Hisse senedi, reel sektörün yatırımlarını fonlamak için başvurduğu çok önemli bir enstrümandır. Eğer IMKB'de 'likitide' yoksa bu imkandan da mahrum kalır. Yakın dönemde şirketler TL cinsinden borçlanma senetleri çıkaracaklar. Bunların ikinci el piyasası olmadan faizleri düşmez. Özel sektör piyasadan topladığı paraları ne yapıyor, herhalde yastık altına atmıyor)

Faizi ve 'para miktarını' aynı anda belirlemeye kalkarsanız zaten çok sınırlı olan günlük faizin enflasyon üzerindeki etkisini iyiden iyiye yok edersiniz. Bana kalırsa bu kural 'döviz fiyatıyla faiz aynı anda belirlenemez' kuralının daha temel bir versiyonudur ve kolaylıkla birbirlerine dönüştürülebilir.

Ayrıca şu sıralarla kamu politikarını gözden kaçırmamamız gerekir. Hükümet ortalığa %0 faizle para saçarken merkez bankasının faizi şu olmalı, bu olmalı tartışmalarına girmenin pek bir anlamı kalmıyor. Unutmayın, hükümet geçici bir sürede olsa (borçları sürdürülemez noktaya gelene kadar) ikincil faiz oranları belirleyerek 'para basabilir' ve Merkez Bankası mevcut imkanlarıyla buna engel olamaz.

2001 yılından bu yana yaşadığımız enflasyonu iki temel vektörün bileşkesine indirgenebileceğini düşünüyorum. Her ikisini de temelde sermayenin girişi/çıkışı yönlendiriyor. Birincisi çok iyi biliniyor. TL'nin değerlenmesi (veya değer kaybının azalmasıyla - ikinci türev ) bazı fiyatların baskılanması. Ikincisi, sermayenin TL'leşmesiyle birlikte yatırım fırsatlarının artrması ve tüketimin körüklemesi. Ben uzun dönemde ikincisinin daha belirleyici olabileceğini düşünüyorum.

Son söz: Ekonomix'le girdiğim bahiste madara olduğumu biliyorum ama henüz perde kapanmadı. Ülkeyi paldır küldür seçim ekonomisine sokan hükümetin davranışlarını kaygıyla izlemekle birlikte fiyat artışlarında sert düşüşlerin süpriz olarak karşılanmaması gerektiğine inanıyorum.

Ahmet Çavuşoğlu Read More!

Şeriat, komünizm, faşizm

Bir süre önce bir yazımızda "göbeğini kaşıyan adam" benzetmesini eleştirdiğimiz Bekir Coşkun, şimdi kendisi "toplumu kaşıyan adam" rolüne soyunmuş. Bugünkü yazısında diyor ki eğer seçimi AKP kazanırsa Türkiye'de dinci devlet (yani şeriat, öcüüü) kurulacak demektir. Son üç haftada meydanlara koşan halkımızın korkusu da aynıydı. Yalnız ben bunun nasıl olacağını bir türlü anlayabilmiş değilim. Türkiye'de devletin şekli ve nitelikleri anayasanın ilk üç maddesinde belirtilmiş ve dördüncü maddede de bu ilk üç maddenin değiştirilmesinin bile teklif edilemeyeceği kayda alınmıştır. Şimdi durum böyle iken AKP tekrar iktidara geldiğinde devletin şeklini ve niteliklerini nasıl değiştirecek, bir bilen varsa bana da anlatsın. Bu ilk üç maddenin değiştirilmesinin dahi teklif edilemez olması, Türkiye'de rejimin ancak silah zoruyla değiştirilebileceği anlamına gelmektedir. Nitekim 1960 ve 1980'deki revizyonlar da aynen böyle yapılmıştır.

Manipülasyon Nedir  Borsa Nedir  Hisse Senedi Nedir  Kırmızı Başlıklı Kızın Hikayesi  IMF Nedir    Ekonomi Nedir    Kalite Nedir

Demem o ki Türkiye'nin mevcut rejimini ancak ordu (daha güçlü bir silahlı güç olmadığına ve olması da mümkün görünmediğine göre) değiştirebilir. O zaman ordunun mevcut yapısında bir değişiklik olmadıkça Türkiye'de rejimin değişeceği yönünde bir korku duymaya da gerek yoktur. Yani AKP'nin tekrar iktidara gelmesi halinde Türkiye'de şeriat devleti kurulması ihtimali, solcu(!) partimiz CHP'nin iktidara gelmesi halinde komünist devlet kurulması ihtimali ne ise odur. Fakat Bekir Coşkun gibi aydın zannedilen karanlık adamların toplumu böyle kaşımaya devam etmeleri halinde, faşist (askeri yönetim) bir devlet kurulması ihtimali çok daha yüksektir, onu da söyleyeyim. Read More!

Taha Akyol

Liberal Hareket tekrar yayinlarina baslamis ve bizi de Taha Akyol'un su yazisindan haberdar etmis. Taha Akyol'u simdiye kadar hic okumadigim icin tanimiyorum ama tipinden (ne kadar onyargiliyim degil mi?) ve Turkiye'de politika yazilari yazan yazarlarin genel karakterinden (genelleme de yapiyorum) hareketle Taha Akyol'un da gerici, devletci, dogrulardan cok populist soylemleri one cikaran bir yazar oldugunu dusunuyordum. Yanilmisim. Bakin Taha Akyol neler demis:

"Dünyayı görmek!
Mersin limanının özelleştirilmesinde de bu tartışmalar yaşandı. Nasıl bir çağda yaşadığımıza ilişkin birkaç 'liman' rakamı vereceğim. Özelleştirilmiş ve uluslararası ticarete sonuna kadar açık Singapur limanının işletme cirosu 14 milyar dolar! Devlet ona göre vergi alıyor, ona göre üretim ve ticaret! Ona göre transit liman hizmetlerinin bıraktığı katma değer! İzmir limanının cirosu ise 103 milyon dolar! İzmir limanı artık 'dar' geliyor. Kriz yılı 2001'de İzmir limanındaki yükleme boşaltma miktarı 8.5 milyon tonu bulmuyordu, geçen yıl 12 milyon tonu aştı! Yolcu sayısı on kat arttı! Başka bir sorun, İzmir limanı çamur yığılması sebebiyle 9 metre derinliğe sahip, bu yüzden ağır tonajlı transit gemileri Yunanistan'ın Pire limanına gidiyor; malı, parayı, katma değeri oraya bırakıyor! Niye özelleştirme vasıtasıyla İzmir limanı Ege'nin en büyük, en kârlı limanlarından biri olmasın?!

Manipülasyon Nedir  Borsa Nedir  Hisse Senedi Nedir  Kırmızı Başlıklı Kızın Hikayesi  IMF Nedir    Ekonomi Nedir    Kalite Nedir

Yapma ve işletme!
Sayın Işıklı'nın "İzmir limanı İzmir'e ve Türkiye'ye kapatılacak" sözü tamamen gerçek dışıdır; aksine daha fazla açılacaktır! 49 yıllığına 1.274 milyar dolara iki Türk ve bir yabancı şirketin oluşturduğu konsorsiyuma yapılan özelleştirme ihalesinin şartnamesinde limanın yaklaşık iki misline çıkarılması şartı var... "Tarama" çalışmasıyla milyonlarca ton çamuru temizleyip liman derinliğini 9 metreden 14 metreye çıkarma şartı var! Bunun için 7 yılda yapacakları yatırım kalemleri 560 milyon dolardan fazla! Liman işletmesini devralıp bu yatırımı yapmazlarsa?! O zaman İzmir'i kârlı bir liman haline getiremezler, kâr da edemezler! Bu özelleştirme ve yaptırımlarla Türkiye Yunanistan'a, İzmir de Pire'ye karşı rekabet gücü kazanacak! Kapanmayacak, aksine en az iki misli daha fazla açılacak! Bu bir "yap-işlet-devret" modelidir. "Yapılmasın" ve "işletilmesin" modeli ise koca Sovyet imparatorluğunu batırdı! Özelleştirmelere teknik eleştiriler elbette yapılmalı. 'Sosyalist' reddiyeler de mümkün ama bu reddiyeleri "Atatürkçülük" diye pazarlamak sadece Atatürk'ün özelleştirmeyi teşvik eden sözlerini görmemek değildir, daha kötüsü, yaşadığımız çağı görmemektir! Türkiye'yi çağın gerisine çekmektir! Hayır, Türkiye Kuzey Kore gibi olmayacaktır; Avrupalı bir ülke gibi olacaktır."

Taha Bey, ne diyeyim bilemiyorum, gelin Ekonomi Turk'te yazin. Yazarlarimiza para odemiyoruz ama en azindan Gungor Uras gibi populist yazarlari ortamdan uzak tutuyoruz. Read More!

Milliyetci Sifirci Partisi (MSP)

Secimler yaklastikca halkimizin aklini celmek isteyen politikacilarin vaatleri de artiyor. Biz aylar oncesinden Milliyetci Sifirci Partisi adi altinda bir olusuma girdik. Bu olusumun dayandigi temel ilkeleri bir kez daha hatirlatmakta fayda vardir:

1. Devletimizin, halkimizin sirtindan rant saglayan yerli ve yabanci (Yunanli Yorgo da dahil) "yatirimciya" iktidara geldigimiz zaman SIFIR faiz odeyecegiz. Boylece senelik yaklasik 50 milyar dolarlik bir kaynak yaratacagiz. Evet, sifir faiz mumkundur; halkimiz uyanmasin ses etmesin diye perde arkasindaki gizli gucler bu gercegi bizlerden saklamaktadirlar.

Hisse Yorumları   Küresel ısınma Karikatürleri  Pesimist Nedir?  Fraktal Nedir  Borsa Nasıl Oynanır  inovasyon nedir

2. Ulkemizde bor, osminyum, ve atıyom turu bir cok maden vardir. Bu madenlerin degeri kimi hesaplamalara gore 150 katrilyon dolar degerine kadar ulasmaktadir. Amerika'nin vatandaslarinin toplam servetinin $50 katrilyon civarinda oldugunu dusunursek bizim ulkemiz insaninin Amerika'lilardan 3 kat daha zengin oldugunu kolaylikla hesaplayabiliriz. Ancak yine perde arkasindaki gizli gucler bu madenleri cikarmamiza engel olmaktadir ve bu gercegi "teknolojimiz yok" yalani ile bizlerden saklamaktadirlar. Teknolojimiz vardir, iktidara geldigimiz zaman bunu hemen devreye sokacagiz.

3. Ulkemizde son derece modern matbaalar vardir. Bu matbaalarda hem Turk lirasi hem Amerikan dolari, hem Japon Yeni, hem de euro basma teknolojisine de sahibiz. Yine gizli gucler bizim ozellikle yabanci paralari basmamiza engel olmaktadirlar. Bu matbaalari kullanarak senede yuzlerce milyar dolarlik kaynak ortaya cikarmamiz mumkundur.

Goreceginiz uzere elimizde kaynaklar mevcuttur. Karsiniza sadece vaatlerle cikan partilere inanmayiniz. Biz once kaynaklari gosteriyoruz, ondan sonra vaatlere geciyoruz. Iste vaatlerimiz ya da secimden sonra gerceklesecek hayalleriniz:

1. Is isteyen herkes devlet memuru olabilecektir, bunun icin tek sart okuma yazma bilmek olacaktir. Devlet memuru maaslari 5000 YTL'ye veya kim ne vaad ediyorsa 1000 YTL fazlasina cikarilacaktir. Boylece issizlik sifirlanacaktir.

2. Fiyat artislari yasaklanacak, boylece enflasyon aninda sifirlanacaktir. Halkimiz da yillardir kanimizi emen parasinin ve tasarruflarinin enflasyon karsisinda deger kaybetmesi illetinden kurtulacaktir.

3. Dolar kuru simdi 1.33 YTL degerlerinden 100 YTL degerine yukseltilecektir, boylece ihracatin onu acilacak, herseyi ulkemizde uretmeye baslayacagiz. Boylece ithalat sifira inerken, ihracatimiz patlayacak, ulkemize doviz akacaktir.

4. Biz her cocuk doguran kadina 20000 YTL vermeyi taahhut ediyoruz. Eger cocuklar ikiz olursa bu rakam 50000, ucuz olurlarsa 100000, dorduz veya hektagonal olmalari durumunda ise tam tamina 1,000,000 YTL'ye cikarilacaktir.

5. Askerlik cagina gelmis tum erkeklere 5000 euro parali askerlik yardimi yapilacaktir. Isteyen askerligini parali yapabilecek, isteyen de pasa pasa yapabilecektir.

6. Herkese bedava saglik hizmeti verilecek, ilaclar bedava olacaktir.

7. Calisma gunleri haftada 3 gune dusurulecek, her ayin son haftasi 9 gunluk tatil olacaktir. Hep calis, hep calis, bir yere kadar.

8. Ulke geneline doner+ayran bufeleri konulacak, bu bufelerden senede 365 gun ucretsiz doner ve ayran servisi yapilacaktir. Boylece ulkemizdeki acligin da kokunu kazimis olacagiz.

9. Milli takimimiz biz iktidara geldikten sonra oynayacagi tum maclarda sahaya en az 5 santrafor ile cikacak, boylece tum rakiplerimizi gole bogabilecegiz.

Ekonomik programimizin diger detaylarina ulasmak icin TEGV'e odeyeceginiz 10 YTL'lik ucretin makbuzunu bize email ile ulastirirmaniz yeterli olacaktir.

Saygilarimla
Milliyetci Sifirci Partisi Gecici Genel Baskani
Ekonomix

Not: Bu vesile ile bizimle ayni cizgide olan ama yine de bizi cok geriden takip eden Genc Parti Baskani Cem Uzan'i ve BTP Baskani Haydar Bas'i bizim partimiz altinda birlesmeye davet ediyorum. Tek sartim aday gosterecekleri milletvekili basina bana 3000 YTL ucret odemeleridir. Aday gosterilecek milletvekili konusunda bir sinirlamam yoktur, yalnizca memleketim olan Kayseri'de bir numarali koltuk bu plana dahil degildir.

Ayrica Izlenimlere bizi bu yaziyi yazmaya iten motivasyonu verdigi icin tesekkur ederiz. Read More!

Seçmen mazoşist olmuş

22 Temmuz'da erken seçim kararı alınmasından sonra seçim anketleri yavaş yavaş ortalığa dökülmeye başladı. Şurada Vatan Gazetesi tarafından yaptırılan bir anketin sonuçları var. Seçime kadar köprünün altından çok sular akacağı için bu sıralarda yapılan anketlerin sonuçlarına o kadar da büyük önem atfetmiyorum aslında. Fakat Vatan'ın anketindeki bir nokta dikkatimi çekti. Bu sonuçlara göre CHP'nin Türkiye'nin sorunlarını çözebilecek bir parti olduğunu düşünenlerin oranı yüzde 11.5, Deniz Baykal'ın Türkiye'nin sorunlarını çözebilecek bir lider olduğunu düşünenlerin oranı ise yüzde 9.3'müş. Buna karşılık bu pazar seçim olsa oyumu CHP'ye veririm diyenlerin oranı yüzde 19.2 (AKP için ise tam tersi bir durum var). Hoppala! Kardeşim siz manyak mısınız? Madem sorunları çözemeyeceğini düşünüyorsunuz, ne diye oyumu CHP'ye veririm diyorsunuz? Galiba bunun tek bir açıklaması var. Seçmen sonunda sorunlarıyla mutlu olmayı öğrenmiş. Acı çekmekten zevk almaya başlamış. Daha bilimsel konuşursak mazoşist olmuş. Eee, bu kadar darbeden sonra buna fazla da şaşmamak gerek herhalde.

Hisse Yorumları   Küresel ısınma Karikatürleri  Pesimist Nedir?  Fraktal Nedir  Borsa Nasıl Oynanır  inovasyon nedir

Read More!

Vaat diye buna derim

Bugün mail kutuma düşen bir mesaj aynen şöyle:

Bağımsız Türkiye Partisi tek başına iktidar olduğunda Milli Ekonomi Modeli ile hiçbir mazeret üretmeksizin HER EV HANIMINA ve HER TÜRK VATANDAŞINA her ay 500 YTL maaş verilecektir.

Taahhüt ediyorum.
BTP Gen.Başk.
Prof. Dr. Haydar BAŞ

Hisse Yorumları   Küresel ısınma Karikatürleri  Pesimist Nedir?  Fraktal Nedir  Borsa Nasıl Oynanır  inovasyon nedir

Buyrun burdan yakın. Bakalım Genç Parti ve CHP, BTP'nin bu atağına nasıl karşılık verecek?

Read More!

Basel II Nedir

Bir yorumcumuz Basel II nedir konusunda bir soru yoneltmis.

biraz alakasiz olacak ama..belki bu konusa fikriniz vardir.. acaba bu basel 2 ile ilgili calisacak olan kredi derecelendirme kuruluslari Turkiyede var mi suan? bunu ustlenecek olan kuruluşlar acaba eski denetleme kruluşları felan mi bu konuya el atacaklar?


Basel II standarlari kisaca bankalarin risk yonetimini bir standarta sokma cabasidir. Basel kriterleri, BIS (Bank of International Settlements) tarafindan ilk olarak 1988 yilinda bankalarin krizlere karsi dayanikliligini artirmak uzere belirlenmis. O donemin finansal piyasalari goz onunde bulundurularak bir yeterlilik orani getirilmisti. Bu standarda gore banka sermayesinin riskli aktiflere orani yuzde 8‘den az olmamalidir. Basel komitesi, finansal piyasalardaki gelismeler Basel I standartlarini gecersiz kildigi icin Basel II standartlarini gelistirmistir. 2007’nin basindan beri de bircok Avrupa bankasinin risk yonetimi Basel II standarlarina uygun olarak yapiliyor.

Sindirella Hikayesi  Tahvil Nedir  Gönüllü Çevreci Kuruluşlar  Çernobil Faciası  Türev Konu Anlatımı  Demokrasi Nedir    Yatırım Fonları

Basel II ile birlikte bankalar, risk yonetimine eskisinden daha fazla onem vermek durumunda kaldilar. Bankalarin en buyuk riskleri olan kredilerde uluslararasi standartlara uyum sart kosuldu ve bu sekilde bir firmanin ulkesinde herhangi bir bankadan alabilecegi kredi standarda baglaniyor.

Basel II ye gore kredi faizi her firmanin kredi notuna gore belirleniyor. Bankalarin risk yonetim birimleri firmalarin bilancolarini inceleyerek, her firmaya bir kredi notu verecekler. Simdilik Turkiye’deki bircok banka kredi notunu Basel Komitesi’nin belirledigi “standard” modeli kullanarak belirleyecek. Bankalarin kendi gelistirdikleri risk modellerini kullanma imkanlarida var, fakat bu modeller buyuk yatirim gerektiritiyor, her banka tercih etmeyebilir. Ayrica, bankalara ilaveten Turkiye’de Moody’s, S&P turu bir bagimsiz kredi derecelendirme kurulusu calismalari var(fakat henuz somut bir gelisme yok). Bagimsiz kredi derecelendirme kurumunun verdigi kredi notlari bankalarin notlariyla esgudumlu kullanilacak olup bankalarin kredi notlarinin yerini doldurmayacak. Bu arada Moody’s gibi kurumlar Turkiye’de buyuk kurumlari zaten derecelendiriyorlar, fakat KOBIlere hizmet verecekler mi bilemiyorum.

Basel II bilhassa KOBIlere buyuk yukumlulukler getirecek. Bircok isletme su anda teminat karsiligi kredi alabiliyorken, Basel II ile birlikte kredi alabilmek teminata ek olarak icin bagimsiz denetciler tarafindan onaylanmis bilanco uretmek zorunda kalacaklar. Her ne kadar bu islem KOBIlere mali kulfet getirecek olsada, uzun vadede bircok isletmenin bilancosu saydamlasacak ve ekonominin bir kismi kayit altina alinacak. Basel IInin Turkiye’de bankalara ve KOBIlere nasil etki edecegini daha detayli ogrenmek siterseniz, Turkiye Bankalar Birligi'nin hazirladigi su su kitapciga bakin derim. Read More!

Fenerbahce Sampiyon

Bir Galatasaray taraftari oldugumu belirtip, Fenerbahce'nin aslinda cok basarisiz bir takim oldugunu gosterecegim. Fenerbahce'nin basarili olup olmadigini olcmemizin yolu kendisini ayni klasmanda gordugu diger ulkelerin sampiyonlariyla karsilastirmaktir. Fenerbahce 32 masta 64 puan yani mac basina sadece 2 puan toplayarak sampiyon olmustur. Oysa Ingiltere sampiyonu Manchaster mac basina 2.34, ve Italya sampiyonu Inter mac basina 2.58 puan toplayarak sampiyon olmustur (diger ulkelerde sampiyon belli olmadigi icin hesaplamaya dahil edilmemistir). Bu ulkelere kiyasla Fenerbahce basarisizdir. Olsa olsa elde ettigi sampiyonluk global likidite kosullarinin bir etkisidir. Ayrica bu sene icerisinde Fenerbahce disariya dogru durust oyuncu ihracati yapmamis, ama ithal ettigi yabancilara bir ton para vererek cari acigi da "cok tehlikeli boyutlara" yukseltmistir. Nasil? CHP'li ekonomi yazarlarinin takim tutar gibi yaptiklari yorumlara benzetebildim mi yorumlarimi?

Isin dogrusu su: isin dogrusunu 14 Eylul 2006 tarihinde, daha ligin basinda, hem de bir GS taraftari olmama ragmen acik acik ifade ettim. Arsive gidip bakmaya usenirsiniz diye degistirmeden asagiya aktariyorum.

Gecen hafta digiturk tarafindan internet uzerinden pazarlanan LigTV'ye bir aylik uye oldum. Daha onceki senelerde turkishsoccer.tv ve ipworldtv siteleri tarafindan $30'a satilan bu hizmeti Digiturk'ten $15.95'e satin aldim. Goruntu kalitesi gayet iyi ancak seyrettigim maclarin kalitesini hic begenmedim. Once taraftari oldugum Galatasaray'dan baslayalim: Denizlispor ile sanki mahalle maci oynadilar, onceki iki sene oldukca iyi olan defans cok kotu idi. Yildiz futbolcu diye bahsedilen Arda yeni transfer Inamoto'nun isabetli attigi uzun paslari ayaginda ezmesini gayet iyi beceren ikinci sinif futbolcu huvviyetinde idi. Gorunen o ki basinin iki hafta sisirmesiyle 19 yasindaki cocuk kendini Ronaldinho sanmaya baslamis. Takimin geri kalan kismi da gayet kotuydu. Neticede Galatasaray'dan bu sene bir sey beklemeyin derim, ancak diger takimlar daha kotu olursa bir yerlere gelebilirler. Bordeaux macindan alinan 1 puan bence buyuk basari, nedense Turk milleti bunu buyuk basarisizlik olarak goruyor ve teknik direktor Gerets'in gonderilecegini dusunuyor. Galatasaray grubunda ucuncu olup UEFA kupasina katilabilirse bence buyuk basari ve bu durumda futbolculara prim dagitilmasi gerekir.

Sindirella Hikayesi  Tahvil Nedir  Gönüllü Çevreci Kuruluşlar  Çernobil Faciası  Türev Konu Anlatımı  Demokrasi Nedir    Yatırım Fonları

Ikinci olarak Fenerbahce'den bahsedelim. Cok futbolculari degisti ama 3 senedir devam eden defans problemleri hala cozulememis. Turkiye'de zaten oyle cok ahim sahim bir defansa ihtiyaciniz yok, ozellikle hucum gucunuz cok fazla ise. Bence Fenerbahce bu senenin sampiyonu olur, iyi oldugundan degil, kotunun iyisi oldugundan. Avrupa'da cok birsey beklemeyin, adi sani duyulmamis takimlari eleyebilir ama biraz disli bir takimla karsilasirsa hemen elenecektir. UEFA kupasinda ceyrek finale cikmayi becerebilirse tum futbolculara devlet madalyasi verilmeli diye dusunuyorum.

Besiktas cok oyuncu almis ama defanslari Fenerbahceden bile daha zayif. Gol atmasini biraz bilen futbolculara karsi oynasalar Trabzon'dan en az 5 yerlerdi. Trabzon da oyle iyi bir takim degil. Kimse dogru durust futbol oynamasini beceremiyor. Iki takim da UEFA kupasindan erken eleneceklerdir.

Turk futbolunun yetistirdigi en iyi futbolcular bu takimlarda olduklarindan milli takimdan da cok bir sey beklenmemesi gerektigini dusunuyorum. Su an mucadele ettigimiz Avrupa Sampiyonasi elemelerini gecebilecegimizi dusunmuyorum.

Kendi gozlerimle maclari izlemesem gazetelerin doldurusuna gelip Turkiye'de futbolun yuksek bir seviyede oynandigini dusunmeye baslayacagim. Yok Galatasaray kolay kura cekmis de, yok Fenerbahce UEFA'da finali hedefliyormus da. Adamlar ekonomiden anlamadiklari gibi futboldan da anlamiyorlar. Nedense basin ekonominin gidisi hakkinda karamsar, futbolun gidisi konusunda ise iyimser. Biz ise gordugumuzu soyluyoruz ve durum basinin yazdiginin tam tersi gibi gorunuyor. Allahtan futbolda skor denen bir kavram var, subjektif bir oyun olsa (boks veya jimnastik gibi mesela) her mactan sonra hakemler hakkimizi yedi diye manset gecerlerdi.

Futbol yazarlari icin ise tek bir sozum var: snake oil salesmen. Read More!

Hasan Ersel ve Gelişmekte Olan Ülkeler Nelerdir?

Ekonomi Turk takımına katıldığımdan beri genelde siyasi gelişmeler üzerine esprili yazılar yazmaya çalıştım. Bu, ülkemizde son iki haftada yaşanan gelişmeler karşısında duyduğum üzüntü ve öfkeyi kendimce dışa vurma biçimiydi. Fakat "Sakın AKP başarılı olmuş olmasın" başlıklı yazıma biraz ukalaca yorum yazan bir anonim arkadaş beni kızdırınca ciddi bir yazı yazmanın zamanının geldiğini anladım. Bu arkadaşımız, Yiğit Bulut, Hurşit Güneş, Uğur Civelek gibi abilerinden aldığı bilgileri bize satmaya çalışıyor ve özetle AKP döneminde ekonomide görülen olumlu tablonun yurtdışındaki uygun ortamın sonucu olduğunu iddia ediyordu. Aslında kendisine orada gerekli cevabı verdim ama bu konuyu daha etraflıca ele alıp herkesi bilgilendirmenin de gerekli olduğunu düşündüm. Çünkü bir süredir bu konuda bir bilgi kirliliğinin oluştuğunun farkındayım. Bu blogda yukarıda ismi geçen türden yazarların yalanlarını ve yanlışlarını sık sık gündeme getirdiğimiz için, artık onların yazılarını pek takmıyoruz aslında. Fakat kariyerine ve bilgisine güvenip kendilerine açık çek verdiğimiz bazı yazarların da son zamanlarda, AKP'nin önünü kesmeyi bir milli vazife olarak gördüklerinden midir nedir, bu konuda yalan yanlış yazılar yazdığını görüyoruz. Mesela Hasan Ersel'in şu yazısı gibi. O nedenle biz de bu konudaki gerçeği araştırıp yazmayı bir vazife olarak telakki ettik.

EFT Nedir?  Faşizm nedir?  Özel Üniversiteler  Devlet Üniversiteleri  Türk Bilim Adamı

Efendim, sözünü ettiğim anonim arkadaşımız Türkiye'nin ekonomik performansının diğer emerging markets ülkeleri ile karşılaştırıldığı takdirde o kadar da iyi olmadığını ima etmiş. Şimdi bunun gerçekten böyle olup olmadığına bakacağız. Bu tür araştırmalarda genelde JP Morgan EMBI'ye dahil olan ülkeler ele alınır. Biz de şu sayfadan bu ülkelerin hangileri olduğunu bulduk. Sonra da IMF'nin son yayınladığı World Economic Outlook raporunun veri tabanından bu ülkelere ilişkin verileri aldık. Ardından da aşağıda gördüğünüz grafikleri oluşturduk.

Fakat bu grafikleri incelemeye geçmeden önce bir konuya açıklık getirelim. Bizim bu yazıdaki derdimiz son dört yıldır iktidarda olan AKP'yi değil de AKP öncesi dönemde başlayan ve son beş yıldır uygulanan ekonomi politikalarını savunmak olduğundan değerlendirmelerimizi 2002-2006 dönemini ele alarak yaptık. Bazı okuyucularımızın sandığının aksine AKP sempatizanı falan değiliz. Tam tersine ben bugüne kadar oy verdiğim tüm seçimlerde sol partilere oy verdim. AKP'ye olan desteğimiz ise son dört yıldır ekonomide doğru politikaları uyguladığını düşünmemizden kaynaklanıyor, o kadar.

Şimdi buyrun ilk olarak aşağıdaki grafikten 2002-2006 döneminde emerging markets ülkelerinde GSYİH büyüme oranının ne olduğuna bakalım. Durumumuz hiç de fena sayılmaz, öyle değil mi anonim kardeş. 32 ülke arasında Çin ve Ukrayna'nın arkasından üçüncü sırayı almışız. Bu dönemdeki ortalama büyüme oranımız yüzde 7.1 ki bu her babayiğitin gerçekleştirebileceği bir büyüme oranı değildir. Büyüme hızında sırtını petrol zenginliğine dayamış Rusya, Nijerya gibi ülkeleri geride bıraktığımıza, yine aynı durumdaki Venezuella'ya ise fark attığımıza da ayrıca dikkatinizi çekerim.

Şimdi buyrun buradan enflasyondaki duruma geçelim. 2002-2006 dönemi ortalaması itibariyle enflasyonda sondan üçüncü sıradayız. Doğrusu bu iyi bir konum değil ama bence burada enflasyonun dönem ortalamasına değil, söz konusu dönemde enflasyonda ne kadar değişim olduğuna bakmak gerekir. Çünkü enflasyonla mücadelenin ölçüsü budur. Bilmem buna itirazı olan var mı? Bunun için bir alttaki grafiğe baktığımızda, 2002-2006 döneminde enflasyonda en çok düşüş sağlayan ikinci ülkenin Türkiye olduğunu görüyoruz. Bu da bizim söz konusu dönemde enflasyonla mücadelede en çok başarı gösteren ülkelerden biri olduğumuz anlamına gelir. Üstelik de bu, enflasyondaki düşüş son iki yıldır durduğu halde böyle.

Evet, şimdi de son yıllardaki en büyük derdimiz olan cari açığa gelelim. Aşağıdaki grafikte 32 ülkenin 2002-2006 dönemindeki ortalama cari denge/GSYİH oranları var. Görüldüğü gibi cari açığı yüksek ülkelerden biriyiz. Fakat biz bunu hemen ortadan kaldırılması gereken bir sorun olarak değil, hızlı büyümek için katlanılması gereken bir risk olarak görüyoruz. Maalesef Türkiye'nin kendi kaynakları yüzde 7-8'lik bir büyümeyi finanse edebilecek düzeyde değil. Öte yandan genç işgücü ve gelişmiş ülkelere yakınsama gibi nedenlerle bu ölçüde bir büyümeye de ihtiyacımız var. O zaman bunun için dış tasarrufları kullanmaktan ve cari açığa katlanmaktan başka çare de yok.

Bu grafikleri bir arada değerlendirirseniz başka ilginç sonuçlara da varabilirsiniz. Mesela bizden daha yüksek cari açığı olan ülkelerin bizim kadar hızlı büyüyememesi gibi. Demek ki yüksek cari açık veriyoruz ama dış tasarrufları büyüme açısından diğer ülkelerden daha etkin olarak da kullanıyoruz. Bir başka ilginç durum cari açık problemi olmayan ülkelerin genelde petrol ve diğer doğal kaynak zengini ülkeler olması. Mesela Venezuella, Rusya ve Nijerya'daki durum böyle. Fakat bu ülkelerin hepsinin bu avantajlarını iyi kullanamadığı da görülüyor. Mesela Venezuella cari denge fazlası açısından ilk sırada ama büyüme hızı açısından sonlarda. Ayrıca Venezuella enflasyon sıralamasında en sonda ve dönem boyunca enflasyonda hiç düşüş sağlayamamış durumda. Şu meşhur global likidite bu dönemde Venezuella'ya neden hiç uğramamış acaba? Sakın yaşanan siyasi karışıklıklar ve Chavez'in saçmalıkları nedeniyle olmasın?

Yazıyı bitirmeden önce yukarıda sözünü ettiğimiz Hasan Ersel'in yazısı için de bir iki çift laf edelim. Birincisi, Türkiye'nin tüm gelişmekte olan ülkelerle karşılaştırılması yanlış. Doğrusu bizim yaptığımız gibi kendi ayarındaki ülkelerle karşılaştırılması olurdu. İkincisi, 2003-2006 dönemi için gelişmekte olan ülkelerin büyüme oranı yüzde 7.5 iken Türkiye'nin büyüme oranı yüzde 6.9 diye Türkiye'yi başarısız kabul etmek tek kelimeyle insafsızlık. Bir kere yüzde 7.5'lik oranın Çin gibi hızlı büyüyen birkaç ülkeden kaynaklandığı açık. Sonra yüzde 6.9 istatistiksel olarak yüzde 7.5'ten ne kadar farklıdır ki? Türkiye'nin bu açıdan başarılı kabul edilmesi için yüzde 10 falan mı büyümesi gerekiyordu. Unutmayalım ki gelişmekte olan ülkeler 1990'larda da benzer hızlarla büyürken Türkiye'nin büyüme oranı yüzde 3'lerdeydi. Ayrıca işte bizim burada da gösterdiğimiz gibi Türkiye büyüme yarışında geri kalmış falan değil, ön sıralarda yer alıyor. Üçüncüsü, enflasyondaki düşüşe değil de mevcut enflasyon oranına odaklanılması da yanlış olmuş. Bu şekilde enflasyonla mücadelede alınan karşılaştırmalı yol göz ardı edilmiş. Dördüncüsü, cari açık konusuna da sadece kabaca bakılmış ve bizim burada yaptığımız analizlere hiç başvurulmamış. Kısacası, Hasan Ersel bu yazıda objektif olmayı bir tarafa bırakıp, tahminimce AKP'nin önünü kesmeye çalışma duygusuyla hareket etmiş. Bu da benim gözümdeki kredibiletisine epey zarar vermiş durumda, onu da belirteyim.

Read More!

CHP oy toplayabilir ama iktidar olamaz.

Geçen seçimin belirgin özelliği meclise giren partilerin dozu kaçmış popülist söylemlere itibar etmemeleriydi. Burdan şu sonucu çıkarmalıydık: Seçim kazanmak için seçmenin mutlak surette 'aptal yerine konulması' gerekmemektedir. Ama öyle olmadı.

57. hükümetin sözde iktidarı sırasında seçim kazanmakla iktidar olmak arasında dağlar kadar fark olduğuna şahit olmuştuk. Tutamayacağı vaatler vermek, bir anlamda bilinçli bir şekilde seçmenleri kandırmak partilere oy kazandırabilir. Peki ya sonrası ? Eninde sonunda ağzınızdan çıkan yalanlar dönüp dolaşıp sizi bulmayacak mı ?

Liderlik Nedir?   Küresel ısınma Nedir  Komünist Nedir  Komünizm nedir?  Kapitalizm Kapitalist nedir

Öyle bir hava estiriliyorki; ya bir yöntem icat edilip, demokratik olması da zorunda değil, CHP başa getirilecek, ya da ülkeye şeriat gelecek. Şu ana kadar düdük henüz öttürülmediğine göre laikliğin yegane 'teminatı' olarak gösterilen CHP mecburen halktan oy almak zorunda kalacak. Fakat bu da yeterli değil. Aldığı oyu uzun dönemde koruyabilmesi de gerekecek. Öyle değil mi ya ? Laiklik yalnızca bir kaç yıllığına bize gerekiyor değil ki ?

CHP, seçmenin karşısına az çok akla mantığa aykırı olmayan bir ekonomi (ekonomi nedir?) programına dayanan 'vaatler' dizisiyle çıkıyor olabilmeli ki kendilerini laikliğin güvencesi olarak görebilelim. Peki iktidarda kalıcı olabilmek adına CHP 'ekonomistleri' Kemal Derviş'ten bu yana ne kadar yol aldılar ?

Radikal'den Ahmet Kıvanç'ın haberi bize bu konuda ipucu veriyor:

' Seçim hazırlıklarını sürdüren CHP'nin ön plana çıkarmaya hazırlandığı vaatler Genç Parti Genel Başkanı Cem Uzan'ın televizyon raklamlarını aratmayacağa benziyor. CHP, 'Sıfır açlık projesi' çerçevesinde 3 milyon yoksul aileye her ay 400 YTL karşılıksız 'yaşam desteği', üniversite öğrencilerine de yılda 2 bin 500'er YTL vermeyi vaat etti. CHP'nin sosyal destek projelerinin toplam tutarı 61 milyar 450 milyon YTL'yi buluyor. Bu rakam için nasıl kaynak yaratılacağı ise belirsiz. CHP'nin iktidara gelince uygulamayı planladığı projeler partinin Ekonomi Bülteni'nde yayımlandı. CHP'nin 61 milyar 450 milyon YTL kaynak aktarmayı planladığı alanlara 2007 için aktarılan miktar 21.1 milyar YTL. Bu durumda CHP iktidarında, söz konusu alanlara aktarılacak kaynak miktarı 40.3 milyar YTL artırılarak, halen gayrisafi milli hasılanın (GSMH) yüzde 3'ü seviyesinde olan harcamalar yüzde 10.9'a çıkarılacak.'

Bol keseden vaat çok

Haberin geri kalanında CHP'nin her biri birbirinden saçma projeleri sıralanıyor.
Geçmişte Milliyetçi Sıfırlama Partisi programını yazmaya çalışırken ne kadar çaba gösterdiysek de bu kadar gülünç olmayı başaramamıştık. Bu müthiş programı kaleme alanlara; devletin harcamaları için gereken kaynağı nerden bulacaksınız, vergi mi koyacaksınız, para mı basacaksınız yoksa borçlanacak mısınız gibi sorular yöneltmek konu dışına çıkmak olacak. Yalnızca şu soruyu cevaplamaları yeter: Yukardaki vaatlerle CHP'nin oy toplamasının laikliğe ne faydası olacak ? CHP bu yöntemle oy alabilir ama iktidar olamaz. Halbuki geçmiş dönemde AKP sadece oy toplamadı iktidar da oldu. Işte bu yüzdendirki dört yıllık iktidar yıpranmışlığına rağmen Anayasa'yı değiştirecek gücü elinde bulunduruyor, hodri meydan dediğinde bizim anlı şanlı CHP'miz seçimlerden kaçacak delik arıyor.

Tehlikenin farkında mısınız ? Sözüm ona okumuş yazmışların partisi olan CHP seçim kampanyasını alabildiğine seviyesizleştirmekte sakınca görmezken kimbilir öbürleri neler yapacak ? Türkiye devleti ortalığa sorumsuzca savruşturulan vaatleri yerine getirebilmek adına birkez daha iflasın eşiğine gelecek ve biz sil baştan alacağız. Yazık olacak bu ülkeye.

Ahmet Çavuşoğlu Read More!

Öngörü diye buna derim

Sürekli izlediğim bloglardan biri The Skeptical Optimist blogudur. Bu blog Steve Conover adlı bir Amerikalı’ya ait. Steve, zaman zaman blogunda ABD ekonomisindeki gelişmeleri değerlendiriyor. Bu değerlendirmeler kapsamında, her ay ABD’nin bütçe verileri yayınlandığında, gelirlerdeki ve giderlerdeki trende bakarak, bütçenin ne zaman dengeye gelebileceğini öngörmeye çalışıyor.

Steve’in bu konuda yazdığı son yazıya bakarken birden beynimde bir şimşek çaktı. Acaba dedim ben de aynı yöntemi uygulayarak, ortalama her 10 yılda bir demokrasiye müdahale eden "anayasal kurum"umuzun, bundan sonraki müdahalesinin ne zaman olacağını ve bu müdahalelerin ne zaman sona ereceğini öngörebilir miyim? Tabii Steve’in elinde iki değişken varken bende tek bir değişken olduğu için tam olarak aynı yöntemi kullanmam mümkün olmadı. Fakat yine de bilimsel bir yöntem kullanarak bu sorunu çözdüm.

Efendim, elimdeki değişken, anayasal kurumumuzun ne kadar zaman aralıklarıyla demokrasiye müdahale ettiğini gösteren bir değişken. Türkiye’de ilk çok partili seçim 1946 yılında yapıldı ise de, bu seçimde açık oy ve gizli sayım gibi akıllara zarar bir yöntem uygulandığı için, demokrasiye esas geçiş tarihi olarak bir sonraki seçimin yapıldığı 14 Mayıs 1950 kabul edilir. Anayasal kurumumuz bu tarihten sonra ikisi direkt, üçü de muhtıra, e-muhtıra vb. şeklinde olmak üzere, demokrasiye beş kez müdahale etmiştir. Bu müdahalelerin tarihleri sırasıyla şöyledir: 27 Mayıs 1960, 12 Mart 1971, 12 Eylül 1980, 28 Şubat 1997 ve 27 Nisan 2007. Demokrasiye geçiş ile bu tarihler arasındaki sürelere ay olarak baktığımızda ise 120, 130, 114, 197 ve 122 rakamlarına ulaşırız. Şimdi bu son iki rakamı kullanarak bir ekstrapolasyon yapacağız. Bunun için 122’yi 197’ye bölüp, çıkan sonucu 122 ile çarpacağız. Böylece bir sonraki müdahalenin kaç ay sonra olacağını bulacağız. Ardından aynı işleme devam ederek sonraki müdahalelerin tarihlerini de hesaplayacağız.

VOB nedir?     Taksi Şöförü   Borsa Tüyoları?   Olasılık nedir?   Enformasyon Nedir

İşte ben bu hesabı yaptım ve aşağıdaki grafikte gördüğünüz sonuçlara ulaştım. Bu hesap mevcut müdahale trendinin bizi kaçınılmaz olarak birgün demokrasinin sürekli askıya alınacağı bir noktaya götüreceğini gösterdi. Demokrasinin sürekli olarak askıya alınacağı tarihi gördüğümde ise şaşkınlıktan öyle bir havaya sıçradım ki kafam tavana vurdu. Sonucu gördüğünüzde eminim bunun nedenini anlayacaksınız.

Efendim, yaptığım bu bilimsel hesaba göre, bundan sonraki müdahale Ağustos 2013’te olacak. Bu müdahalenin gerekçesi ne olacak onu bilemiyorum tabii. Maalesef modelimiz o kadarını söylemiyor. Fakat bir tahminim de yok değil. Biliyorsunuz, Türkiye’nin AB’ye üyeliği için muhtemel bir tarih olarak 2014 telaffuz ediliyor. Belki de bu müdahale AB'ye girmemize engel olmak için yapılacaktır, ne bileyim.

Neyse, biz hesabımıza devam edelim. Ağustos 2013'ten sonraki müdahalelerin tarihleri, Temmuz 2017, Aralık 2019, Haziran 2021, Mayıs 2022, Aralık 2022, Nisan 2023, Temmuz 2023, Eylül 2023 ve Ekim 2023 olarak çıkıyor. Bu son tarihten sonra müdahale sıklığı 1 ayın altına indiği için bunu demokrasinin sürekli askıya alınması olarak yorumlayabiliriz. İçinizde tarih bilgisi kuvvetli olanlar bu tarihin anlamını hemen çözmüştür herhalde. Ekim 2023 Cumhuriyet'in 100. kuruluş yıldönümü değil mi yahu? Anaaa... Sırf komiklik olsun diye bu hesabı yaptım ama sonuçta tesadüfen (valla tesadüf, verilerle hiç oynamadım) çok anlamlı bir tarih ortaya çıktı. Vardır mutlaka bunun da bir sebebi hikmeti. Fakat benim bilimsel donanımım bunu anlamaya maalesef yeterli gelmiyor. Acaba kendini Kuran’ın şifresini çözmeye adamış Ömer Çelakıl’a bir danışsak mı ne? Yaptığım hesaptan ben bile korktum. Bilmem sizin de dizlerinizde bir titreme oluştu mu?

Not: Bu arada ek bir hesap daha yaptım. Belki ilgilenenler olur diye ondan da biraz bahsedeyim. Eğer son müdahale olmasaydı bu hesabı önceki iki noktayı dikkate alarak yapacaktık. Bu durumda 197'yi 114'e böleceğimiz için karşımıza 1'in üzerinde bir katsayı çıkacaktı. Bu katsayıyı kullanarak hesap yaptığımızda ise müdahale tarihlerinin arası giderek açılacak ve sonuçta güzel yurdumuzda birgün tam demokrasinin hakim olacağı günlerle karşılaşma imkanımız doğacaktı. Şimdi gel de şu 27 Nisan e-muhtırasına bir kez daha üzülme. Topu topu bir sayfalık yazı ama bütün geleceğimizi değiştirmiş be!... Read More!

Ekonomi Dersleri

Baska bir okuyucumuz da asagidaki mesaji yollanmis:

Sevgili Ekonomix,

Az önce blogunuzda geçen uzan ve chp nin son seçim vaatlerini anlatan yazıyı gönderdiğim arkadaşım bana şunu söylüyor- proceler biraz ütopik görünsede neden olmasın dedirtiyo insana ben ekonomiden anlamam abi ama gerçekten faizlerin 0'a veya eksilere çekilmesi gibi bi durum olabilirmi yani okadar alakasızım ekonomiyle bunu bile bilmiyorum :)) – Şimdi bu durum bana şunu anlatıyor bu arkadaşım lazer tezgahlarla ilgilenen aynı zamanda yüksek yapan zeki bir makine mühendisi arkadaşım. Kesinlikle at gözlüğü yok ve anlatılanları her zaman sorguluyor ve öğrenmeye çalışıyor. Ben bu noktada şunu anlamış bulunmaktayım, bizim millet olarak temel ekonomi bilgilerine acilen ihtiyacımız vardır, yoksa halimiz duman. Sizden ricam blogunuzda o tatlı üslubunuzla ekonomiyi öğretmeye yönelik yazılar da yayınlanmasıdır. Elbette sizden köydeki 70 yaşındaki Fatma ninenin bu hükümet faizleri düşürdü bankadaki parama fayız vermiyorlar yakarışlarını önlemenizi beklemiyorum ama kafası çalışan her insanı cem uzan gibilerine aşılamanın bir yolunu bulmalıyız.

VOB nedir?     Taksi Şöförü   Borsa Tüyoları?   Olasılık nedir?   Enformasyon Nedir

Okuyucumuz hakli ama benim aklima liselere zorunlu "Ekonomi Turk" dersi koymaktan baska care gelmiyor. Veya televizyondan soyle dialog seklinde insanlara egitim veren bir program yayinlayabiliriz, adina da "Ekonomi Dialog" diyebiliriz. Ama bence bu da cozum olmaz.

Ne cozum olur biliyor musunuz? Ikisinin bilesimi olan Voltran: Ekonomi Turk TV. Televizyon'da yanlis yazi yazan, kivirtan, gercekleri carpitan kisilerle 30 dakikalik (8 dakikasi reklamlar) bir programda (essegin suya gidip donmesine kadar gecen sure de diyebiliriz buna) evire cevire dalga gecebilecegimiz bir program hem milleti ekran basina toplar, hem de ekonomi ogretir. Hatta arada sirada Turgay Seren gibi agzimizdan canli yayinda kufur falan da kacirirsak gorun siz o zaman curcunayi. Haa, hakkimizda yuzlerce hakaret davasi acilir, ekonomiden anlamayan hakimler de bizleri mahkum eder orasi ayri. Hakimlere yonelik bir cozum gelistiremedim daha, adamlar kanunlari bile islerine geldigi gibi anliyorlar, ekonominin prensiplerini takacaklarini hic sanmam. Read More!