Hiç Kimse Cam Kırmasaydı Camları Yenileyecek Birisi Olur muydu?

“Oysa iyi bir iktisatçı görünen sonuçlar kadar doğrudan gözlemlenemeyen, ama önceden tahmin edilmesi gereken sonuçları da hesaba katar.” Frederic Bastiat.

Bugün size bahsedeceğim konu başlıkta da gördüğünüz üzere kırık cam tartışması. Özellikle Frederic Bastiat’ dan bir alıntı yaptım çünkü kendisinin bu konuda ünlü bir makalesi var.

Konu şu: Mustafa amca’ nın torunu Caner bir gün top oynarken yanlışlıkla komşusu Mehmet amcanın bir camını kırmıştır. Mustafa amca ya da Mehmet amca, ikisinden birisi camcı Akif ile anlaşmışlar ve yeni bir cam taktırmak zorunda kalmışlardır. Bunun gibi örnek olaylarda olayın “görünen” yüzü ile ilgilenen insanlar şöyle bir savunma yaparlar: “Eğer kimse cam kırmasaydı camcı diye bi şey de olmazdı. Camcı evine ekmek götüremezdi çocukları aç kalırdı.”  Ya da “kimse yere çöp atmaz ise çöpçülük diye bir meslek de olmazdı.” Gerçekten de entelektüel camiada böyle yorumlar var, inkar edemiyoruz. Şimdi olayın içine dalalım.

Kırılan camın yenilenmesinin maliyetinin 30 lira olduğunu varsayalım. Yapılan kaza sonucunda camcılık sektörü 30 liralık bir gelir elde edecektir derseniz katılırım. Ya da o sektöre 30 liralık teşvik verildi derseniz bir şey de diyemem. Camcı Akif camını takacak, parasını alacak ve işyerine dönecek. Aldığı paranın bir kısmıyla camın ve işyerinin maliyetini karşılayacak bir kısmıyla da kar elde edecektir. Kim bilir, belki de çocuğunun eğitim masrafını ya da ailesinin yiyecek masrafını karşılayacaktır. Olaya böyle duygusal açıdan baktığımız zaman Akif’in onore edilen çalışma disiplini ve sektörün elde ettiği gelirin hiçbir sakıncası yok. 

Ama…

Olayın görünmeyen yüzü de var. Bu ise Mustafa amcanın cam parası olarak ödediği 30 lirayı başka bir ihtiyacını karşılamada kullanamayacak olmasıdır. İktisat teorisinde buna alternatif maliyet denir. Camı yenilemenin maliyeti belki de bir gömlekten vazgeçmenin maliyetidir. Mustafa amca gömlek almak yerine parasını camcıya ödemektedir. Gömlekçinin ismi de Ali olsun. Eğer cam kırılmasaydı para başka sektörlere doğru akacak, başka sektörler “teşvik” almış olacaktı. Ama olmadı. Giyim mağazası sahibi Ali’nin 30 liralık gelir kaybına uğradığı yerde camcı Akif 30 liralık fazladan bir gelire sahip oldu.

Yani görünen pozitif etkinin yanında negatif etkiyi de göz önünde bulundurursak cam kırılsa da kırılmasa da endüstrinin genelinin ya da ulusal işgücünün  hiçbir kârı olmamıştır.

İlk durumda: Mustafa Amca 30 lira harcar, yeni pencerenin hazzını duyar (artık nasıl bir hayal dünyası varsa :).

İkinci durumda ise Mustafa Amca 30 liralık bir gömlek satın alır ve ondan belli bir fayda duyar.

Neden fayda meselesine değindim? Çünkü pencere kırıldığı zaman pencerenin kişiye sağlamış olduğu fayda bir anda yok olur. Gider. Kaybolur. Onu yeniden sağlamak için yeni bir pencere yaptırmak gerekir. Bu demek oluyor ki; toplumda yapılan kırma dökme anarşik komünik faaliyetler toplumun sahip olduğu nesnelerin değerinin kaybolmasına neden olur. Toplam endüstriye hiçbir faydası da dokunmaz. Mağazacı Ali’ nin kazancı engellenmiştir. Gelirin sektörler arası paylaşımı etkilenmiştir. Gelir dağılımı gereksiz yere etkilenmiştir.

Bu konudan şöyle bir sonuç çıkartabiliriz:

-Herhangi bir savaş meydana geldiğinde, evet bu silah, tekstil, ağır sanayi gibi sektörlerin gelişmesine ve gelir elde etmesine, istihdam sayısını arttırmasını sağlar. Ama savaş demek sadece yıkım demektir. En kıt kaynaklarımızı silah üretiminde kullanacağız, toplumun sahip olduğu mal varlığı eriyecek, bununla kalmayarak onları yeniden üretmek yerine daha fazla yıkım yaratmak için daha fazla katliam silahları üretilecek. Gelir, insanların ihtiyacı olan sektörlere değil, insanları yok etmeye çalışan bir sektöre aktarılacaktır..

Savaş ekonomiyi canlandırır, ama olmaz olsun böyle bir canlandırma.

Peki camcı sadece ve sadece kırık camları onaran bir insan mıdır?